20. yüzyılın başlarında Kazakistan'da fikir hareketleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİN ÖZDEMİR
Danışman: MEHMET ŞAHİNGÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Orta Asya'nın geniş bozkırlarında yaşayan kazaklar Türklerin Kıpçakkoluna dahildir. Kazaklar 15. yüzyılda Kerey ve Canibek Hanların önderliğindeKazak Hanlığının kurarak tarih sahnesine çıktılar. Kasım han zamanında engüçlü devrini yaşayan Kazak hanlığı, daha sonra Moğol kavimlerininsaldırıları ve iç çekişmeler sonunda zayıflayarak cüzlere bölündü. 19.yüzyıldan itibaren ise Kazak topraklarına Rus saldırıları başladı. 19. yüzyılınortalarında Rusya, Kazak topraklarını tamamen işgal etti. Rusya'nın Kazaklarüzerinde uyguladığı sömürü ve asimilasyon politikaları Kazakları sosyal,kültürel ve ekonomik açıdan derinden etkiledi.19. yüzyıl boyunca Kazaklar, göçebe kültürün , Tatarlar yoluyla slamkültürünün ve Rus kültürünün etkisi altında kaldılar. Bu yüzyıl boyuncaTatarlar Rusya'nın da teşvikiyle Kazak kültürel hayatı üzerinde etkili oldular.Kazakistan'a gelen Tatar memur,tüccar ve din adamları Kazakistan'daslam'ın gelişmesinde etkili oldular. dil-Ural bölgesinde açılan medreselereeğitim amacıyla giden Kazak gençleri bu etkinin daha da artmasına sebepoldu. 19. yüzyıl boyunca Kazaklar üzerinde etkili olan Rusya'nın KazaklarıRuslaştırmak için uyguladığı asimilasyon politikaları Kazaklar üzerinde etkilioldu. Rus ve Tatar etkisinde gelişen Kazak kültürel hayatında 19. yüzyıldaKazak aydınları yetişmeye başladı. Bu aydınlar arasında Çokan Velihanov,brahim Altınsarı ve Abay Kunanbayev bulunmaktadır. Bu aydınlar Halkınınkötü gidişini, ekonomik durumun ve eğitim seviyesinin yükseltilmesiyle, Rus veAvrupa medeniyetinin benimsenmesiyle durdurulabileceğine inandılar.19. yüzyıl boyunca gelişen Rus ve Tatar kültürel etkisi 20. yüzyılınbaşındaki Kazak aydınları üzerinde de etkili oldu. Bu dönemde Kazakdüşünce hayatında iki etkili aydın sınıfı ortaya çıktı. Bunlardan birincisiCeditçi aydınlardır. Bu aydınların büyük kısmı dil-Ural bölgesindemedreselerde eğitim aldıkları dönemde ceditçilik düşüncesinden etkilendiler.Kazakların kültürel kalkınmasını slam'ın yol göstericiliğinde gerçekleştirmekisteyen bu aydınlar, Kazakların diğer Türklerle olan soy bağına da önemverdiler.20. yüzyılın başında Kazakistan'da oluşan ikinci aydın grubu ise Batıcıaydınlardı. Bu aydınlar, Rus orta eğitim kurumları ve yüksek eğitimkurumlarında eğitim aldıkları dönemde Rusya'da ve Avrupa'da gelişen fikirakımlarından etkilendiler. Bu aydınların temel özelliği Kazaklar arsındakiyenileşme hareketlerini seküler bir gerçekleştirmek istemeleri ve Kazak millikimliğine önem vermeleridir. Kazak düşünce hayatında gelişen fikirler siyasidüşüncesinin oluşmasında etkili oldu