Kanserli çocukların ebeveynlerinin tükenmişlik ve spiritüel iyi oluşluk düzeylerinin bakım verici yükü üzerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ayça İrem AKBULUT UĞUR
Danışman: Merve Kızılırmak Tatu
Özet:
Bu araştırmada kanser tanılı çocuğu olan ebeveynlerde tükenmişlik ve spiritüel iyi oluşun bakım veren yüküne etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara ilinde bulunan bir üniversite hastanesinin çocuk onkoloji-hematoloji kliniği, çocuk onkoloji polikliniği, çocuk hematoloji polikliniği ile ayaktan kemoterapi ünitesinde çocuğu kanser nedeniyle takip edilen 151 ebeveyn oluşturmuştur. Veriler Katılımcı Bilgi Formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Spiritüel İyi Oluş Ölçeği ve Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği kullanılarak yüz yüze toplanmıştır. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, t testi, tek yönlü varyans analizi, welch testi, post hoc çoklu karşılaştırma testleri, korelasyon analizleri ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Bu çalışmada ebeveynlerin Maslach Tükenmişlik Ölçeği Duygusal Tükenme puanı 8,50±5,88, Duyarsızlaşma puanı 2,65±2,79, Kişisel Başarı Eksikliği puanı 24,70±5,20, Spiritüel İyi Oluş Ölçeği toplam puanı 126,80±13,13 ve Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği puanı 30,20±13,45 olarak belirlenmiştir. Duygusal tükenme (β=0,357, p<0,001), duyarsızlaşma (β=0,260, p<0,001), spiritüel iyi oluş (β=-0,285, p<0,001) ile çocuğun tanısının lösemi olması (β=0,134, p=0,010) ebeveynlerin bakım veren yükünün yordayıcısı olup toplam varyansın %63,9’unu açıklamaktadır (Düzeltilmiş R2=0,639). Sonuç olarak ebeveynlerin duygusal tükenme ve duyarsızlaşma düzeyi arttıkça bakım veren yükü artmakta, spiritüel iyi oluş düzeyi arttıkça bakım veren yükü azalmaktadır. Kanser tanılı çocukların ebeveynlerinin psikososyal değerlendirmelerinin yapılarak gerekli müdahalelerin planlanması ve uygulanması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler : Bakım veren yükü, tükenmişlik, spiritüel iyi oluş, kanser tanılı çocuk, ebeveyn, hemşirelik