CAVEOLİN-1 EKSPRESYONU BASKILANMIŞ SENESENT KANSERHÜCRELERİNDEN SALGILANAN EKSOZOMAL SEKRETOMUNKANSER HÜCRE PROLİFERASYONU VE MİGRASYONU ÜZERİNEOLASI ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ECZACILIK FARMAKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KADER YILMAZ
Danışman: Yaprak Dilber Şimay Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hücresel senesens, hücre döngüsünden kalıcı çıkışla karakterize bir durumdur ve epigenetik değişiklikler, genomik instabilite, mitokondriyal disfonksiyon, oksidatif stres, reaktif metabolit birikimi, tümör baskılayıcı gen inaktivasyonu, onkogenik stres ve viral enfeksiyonlar gibi çeşitli faktörlerle indüklenebilir. Senesent hücreler, mikroçevreyi modüle edebilen senesens ilişkili sekretuvar fenotip (SASP) salgılar. Başlangıçta SASP'ın etkilerinin çözünebilir proteinlerle sınırlı olduğu düşünülse de, son çalışmalar ekstrasellüler veziküllerin (EV), özellikle eksozomların, bu süreçte önemli rol oynadığını göstermiştir. Eksozomlar, hücreler arası iletişim, homeostaz ve hastalık süreçlerinde kritik işlevlere sahip olup kanser biyolojisinde metastaz, senesens ve ilaç direnci ile ilişkilidir. Kolesterol ve sfingolipitlerden zengin lipit raftları ile senesens arasındaki ilişki incelendiğinde, farklı streslerle indüklenen senesenste caveolin-1 ekspresyonunun arttığı gösterilmiştir. Bu çalışmada, caveolin-1 baskılanmış ve doksorubisin ile senesens indüklenmiş A549 ve HeLa hücrelerinden elde edilen SASP ve bu sekretomdan izole edilen eksozomların proliferasyon ve migrasyon üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bulgular, caveolin-1 baskılanmasının senesent hücrelerde artan hücre alanı ve hacmini azalttığını, ancak hücre kalınlığını etkilemediğini göstermiştir. Ko-kültür deneylerinde HeLa sekretomu proliferasyonu artırırken bu etkinin caveolin-1 deplesyonu ile baskılandığı; A549 sekretomunun proliferasyonu azalttığı ve bu etkinin caveolin-1 knockdown ile değişmediği belirlenmiştir. HeLa hücrelerinde sSASP proliferasyonu artırırken eSASP etkisiz kalmıştır; A549 hücrelerinde ise her iki fraksiyon da etkisiz bulunmuştur. Ayrıca, caveolin-1 baskılanması koşullarında eSASP ve sSASP'nin her iki hücre hattında migrasyon üzerine anlamlı etkisi saptanmamıştır. Sonuç olarak, kaveola yapılarının senesens oluşumundan ziyade SASP'ın fonksiyonel etkilerinin düzenlenmesinde rol oynadığı ve SASP fraksiyonlarının ayrı değerlendirilmesinin sekretomun biyolojik etkilerinin daha doğru anlaşılmasını sağladığı gösterilmiştir.