Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının (AYKEP) çocukların farklılıklara saygı ve empati becerilerine etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP NUR AYDIN KILIÇ
Danışman: Fatma Tezel Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada 60-72 aylık çocuklara yönelik hazırlanan Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının farklılıklara saygı ve empati becerilerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma karma yöntem araştırmalarından müdahale desenine göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı özel okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden deney grubunda 15, kontrol grubunda 15 olmak üzere 60-72 aylık toplam 30 çocuk, deney grubu öğretmeni ve 15 ebeveyn oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Genel Bilgi Formu", "Farklılıklara Saygı Ölçeği", "Çocuklar İçin Empati Ölçeği", Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programı'na İlişkin "Öğretmen Görüşme Formu" ve "Ebeveyn Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırma sürecinde deney grubundaki çocuklara 10 hafta süresince haftada üç gün Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programı uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde Mann Whitney U Testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde, tematik analiz tekniği ve frekans analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularında Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının deney grubunda yer alan çocukların Farklılıklara Saygı Ölçeği cinsiyet, aile ve sosyal yaşam, engel, farklı kültürel geçmiş ve farklılıklara saygı toplam puan alt boyutlarında ve Çocuklar için Empati Ölçeği toplam puanında son test lehine anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Bu sonuç Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının çocukların farklılıklara saygı ve empati becerilerinin gelişimi üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Uygulamadan dört hafta sonra yapılan kalıcılık testi sonucunda programın etkisinin devam ettiği görülmüştür. Araştırmanın nitel bulgularında öğretmen ve ebeveynler programın çocukların farklılıklara saygı ve empati becerilerini olumlu yönde etkilediğini belirterek araştırmanın nicel bulgularını destekler yönde görüş belirtmişlerdir. Ayrıca hem öğretmen hem de ebeveynler Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının çocukların özgüven, duygularını ifade, sosyalleşme, akran ilişkileri, iş birliği, paylaşma gibi sosyal duygusal becerilerini geliştirdiğini bildirirken; ebeveynler programın yaratıcı düşünme, dikkat, problem çözme vb. bilişsel becerilere; kendini ifade, sözcük dağarcığını geliştirme gibi dil gelişim becerileri üzerinde de katkıları olduğunu belirtmişledir. Araştırma sonucunda Ayrımcılık Karşıtı Eğitim Programının sadece çocuklar üzerinde değil öğretmen ve ebeveynler üzerinde de olumlu etkileri olduğu; ebeveynlerin farklılıklara saygıya ilişkin farkındalık, ön yargıları gözden geçirme gibi kişisel gelişim; çocukla kaliteli zaman geçirme, çocuk ebeveyn ilişkisi gibi öğretmenin ise mesleki ve kişisel gelişimine çeşitli katkıları olduğu belirlenmiştir. Son olarak öğretmen ve ebeveynlerin programla ilgili herhangi bir eleştirilerinin olmadığı; bu tür eğitim programlarının belirli aralıklarla tekrarlanması, yetişkinler için de benzer programların planlanması ve öğretmen yetiştirme programlarında bir ders olarak yer alması gerektiği yönünde görüş bildirdikleri görülmüştür.