Erciyes yöresi masallarında tipler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK HALK EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 1995

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA SEVER

Danışman: ALİ YAKICI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Teknolojinin hızla ilerlediği, Doğu-Batı kültür alış verişinde toplum değerlerinin hızla değiştiği çağımızda milli ve manevi değerlerin yaşatılması, gelecek nesillere aktarılması, kaçınılmaması gereken bir görevdir. Halk edebiyatı mahsulleri, zaman içerisinde aşınmaya uğrar, kaybolur. Bu nedenle halk edebiyatı ürünlerinin yeniden meydana getirilme si, tekrar yerine konması imkansız bir olaydır. Türk halk kültürünün en değerli hazinelerinden birisi de masallardır. Bu hazinenin farkına varan Türk aydını, bilimsel olarak masal derlemelerine ve incelemelerine girişmiştir. Yapılan bir çok çalışma, masallarımızın değerini ve önemini ortaya koyan çalışmadır. Biz de bu çalışmamızda genel olarak masal türü hakkında yapılan çalışmalardan, değerlendirmelerden hareketle I. bölümde, masalın ne olduğu, kaynağı hakkında ileri sürülen görüşleri, yapılan masal tasnif çalışmalarını ve masalın yapısını incelemeye çalıştık. II.bölümdeyse Erciyes Yöresi (Kayseri, Sivas, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Niğde ve Aksaray) masallarındaki "tipler" üzerinde duriyfe. Kendi derlemelerimiz yanında, çeşitli yerlerden derlenmiş, kimileri çeşitli dergilerde yayımlanmış, kimiler i öğrenci tezlerinde dil malzemesi olarak kullanılmış, yayımlanmamış ikiyüzü aşkın masaldaki tipleri tespit etmeye çalıştık. Her masalda çeşitli kahramanlar vardır. Olayı veya durumu birinci derecede etkileyen kahramanlar olduğu gibi, olay ve durumun gelişiminde ikinci derecede rol alan kahramanlar da vardır. Biz, değişik masallarda değişik olay ve durumun içinde rol alan kahramanların ortak karakter özelliklerini tespit ederek bunları tip olarak tespit ettik. Mesela, masallarımızda adı ne olursa olsun,zekiliği,partikliği ile ön plâna çıkan kahraman, bir tip olarak isimlendirildiğinde "Keloğlan tipi" olarak isimlendirilmiştir. Bunun gibi, olay ve durura karşısında aynı davranışı gösteren, aynı karakterdeki kahramanların meydana getirdikleri tipleri tespit etmeyeİİ çalıştık. Son bölümdeyse, topladığımız masalların epizotlarını ver dik. Erciyes Yöresi kültür değerlerinin bir kısmı da olsa, Erciyes Yöresi masallarını inceleme imkanı bulduk. Tipleri incelediğimizde gördük ki, iyi kötü mücadelesinde iyi olan her zaman üstün gelmekte. Buda insanımızın iyiye, güzele, doğruya verdiği değeri göstermekte; masallar yoluyla insanımıza "ideal insan" tipini çizmektedir. Halk edebiyatı mahsullerinin incelenmesi, onların çağa uygun biçimde yeni nesillere sunulması, insanımıza yapılacak en iyi yatırımdır.