Bilinçli farkındalık temelli duygulara odaklanan psikoeğitim programının şizofreni hastalarında duygu düzenleme güçlüğü, depresif belirti ve umut düzeyine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA ASLAN
Danışman: FİGEN ŞENGÜN İNAN
Özet:Bu çalışma, bilinçli farkındalık temelli duygulara odaklanan psikoeğitim programının şizofreni hastalarında duygu düzenleme güçlüğü, depresif belirti ve umut düzeyi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Paralel gruplu randomize kontrollü deneysel tasarımda yürütülen araştırma, 22 Ekim 2025–31 Mart 2026 tarihleri arasında bir üniversite hastanesinin psikiyatri polikliniğinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya şizofreni tanılı 48 hasta dahil edilmiş, çalışma 45 hasta (müdahale=22, kontrol=23) ile tamamlanmıştır. Müdahale grubuna 5 haftalık psikoeğitim programı uygulanırken, kontrol grubunda rutin tedavi sürdürülmüştür. Veriler; Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form (DDGÖ-16), Şizofreni Umut Ölçeği (ŞUÖ) ve Beck Depresyon Envanteri (BDE) ile ön test, son test ve üç aylık izlem ölçümlerinde toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Ki-kare analizi, bağımsız gruplarda t-testi, İki Yönlü Karma Tasarım Varyans Analizi (ANOVA) ve Intent-to-Treat (ITT) analizleri kullanılmıştır. Bulgulara göre, gruplar ön test, sosyo-demografik ve klinik özellikler açısından benzerdir (p>0,05). DDGÖ-16 toplam puanında (F=4,934); (p=0,014); (η²=0,103), amaçlar (F=3,325); (p=0,041) ve dürtü (F=4,409); (p=0,015) alt boyutlarında anlamlı grupxzaman etkileşimi saptanmıştır. Gruplar arasında BDE puanlarında zamana göre fark saptanmamışken (p=0,054), grup (p=0,028) ve grupxzaman etkileşiminin anlamlı (p<0,05) (η²=0,072) olduğu belirlenmiştir. Umut puanında grup (p=0,046) ve ölçüm zamanları (p=0,007) arasındaki farkın anlamlı olduğu, ancak grupxzaman etkileşiminin anlamlı olmadığı (p=0,102) belirlenmiştir. ITT analiz sonuçları, per-protokol analiz bulgularıyla tam uyum göstermiştir. Sonuç olarak psikoeğitim programının şizofreni hastalarında duygu düzenleme güçlüğünün özellikle dürtü kontrolü ve amaç odaklılık alt boyutlarında iyileşme ile ilişkili olabileceği ve depresif belirtilerin azalmasına katkı sağlayabileceği belirlenmiştir. Buna karşın umut düzeyindeki değişimin anlamlı olmaması, umut odaklı müdahalelerin daha uzun süreli ve hedefe yönelik ek uygulamalarla desteklenmesi gerektiğini düşündürmektedir. Şizofreni hastalarında duygu düzenleme güçlüklerini ve depresif belirtileri azaltmada bilinçli farkındalık temelli duygulara odaklanan psikoeğitim programlarının klinik uygulamalarda kullanılması önerilmektedir. Çalışma ClinicalTrials.gov'da NCT06926049 numarası ile kayıtlıdır.