Çocuklarda Gram-Negatif Bakteriyemi Etkenleri, Antibiyotik Direnci ve Direnç Gelişimine Etki Eden Faktörlerin Araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE DEMİRER ÇELİK
Danışman: Anıl Tapısız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuklarda Gram-Negatif Bakteriyemi Etkenleri, Antibiyotik Direnci ve Direnç Gelişimine Etki Eden Faktörlerin Araştırılması Gram-negatif bakteriler son yıllarda artan direnç oranlarıyla birlikte çocuklarda önemli oranda morbidite ve mortaliteye neden olmaktadır. Bu çalışmada, çocuklarda bakteriyemi etkeni Gram-negatif mikroorganizmaların dağılımı, antibiyotik direnç oranları ve dirence etki eden faktörlerin belirlenmesi amaçlandı. Haziran 2018-Aralık 2024 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde 0–18 yaş aralığındaki 302 hastanın 463 Gram-negatif bakteriyemi epizodu retrospektif olarak incelendi. Bakteriyemi epizotların %77'si sağlık hizmeti ilişkili, %22,9'u ise toplumda gelişen bakteriyemilerdi. En sık Enterobacterales türlerinden K. pneumoniae (%22,5) ve E. coli (%13,8) görülürken bunları Pseudomonas spp. (%10,4) ve Acinetobacter spp. (%9,7) izledi. Bakteriyemi epizotlarının %16,8'inde persistan bakteriyemi saptanırken persistan bakteriyemi ile ilişkili risk faktörleri lojistik regresyon analizinde; umbilikal kateter ve subklavyen kateter varlığı, Kİ-KDE olması, trakeostomi bulunması ve son 3 ay içerisinde herhangi bir sistemik antibiyotik kullanımı olarak saptandı (p<0,05). Kİ-KDE olanlarda; kateteri ilk 24 saatte çekilen hiçbir hastada persistan bakteriyemi gelişmezken kateter, 3 günden uzun süre çekilmeyen hastalarda persistan bakteriyemi riskinin (%67,4) 10,8 kat arttığı saptandı (p<0,05). MDR oranları K. pneumoniae ve E. coli izolatlarında sırasıyla %66,3 ve %82,8 iken Pseudomonas spp. ve Acinetobacter spp.'de sırasıyla %27,5 ve %37,8 olarak saptandı. Karbapenem direnci K. pneumoniae ve E. coli131 izolatlarında sırasıyla %23,1 ve %17,2 iken Pseudomonas spp. ve Acinetobacter spp.'de sırasıyla %35,4 ve %37,8 olarak saptandı. Karbapenem dirençli Enterobacterales izolatlarında en yüksek duyarlılık kolistine karşı (%93,3) görülürken bunu amikasin (%63,2) izledi. Seftazidim/avibaktam duyarlılığı ise %25,0'ti. Karbapenem dirençli Pseudomonas spp.'de en yüksek duyarlılık kolistin (%100,0) ve amikasine (%76,5) karşı görülürken karbapenem dirençli Acinetobacter spp.'de en yüksek duyarlılık tigesiklin (%100,0) ve kolistine (%92,3) karşı görüldü. MDR ile ilişkili risk faktörleri lojistik regresyon analizinde; son 3 ayda kolistin kullanımı, sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon ve nötropeni olarak saptandı (p<0,05). Karbapenem direnci ile ilişkili risk faktörleri lojistik regresyon analizinde; son 3 ayda kolistin ve karbapenem kullanımı, farklı merkezden sevk olma, santral kateter varlığı, mekanik ventilatör ve nötropeni varlığı olarak saptandı (p<0,05). KDE ilişkili mortalite (%6,7) ile ilişkili risk faktörleri lojistik regresyon analizinde; erkek cinsiyet, nötropeni, prematürite ve mekanik ventilatör olarak saptandı. Total mortalite (%36,3) ile ilişkili risk faktörleri lojistik regresyon analizinde; prematürite, genetik/metabolik hastalık varlığı, uzamış yatış süresi, santral kateter varlığı, mekanik ventilatör ve periton diyalizi uygulanması olarak saptandı. Ayrıca karbapenem direncinin persistan bakteriyemi, KDE ilişkili mortalite ve total mortalite riskini artırdığı tek değişkenli analizlerde saptandı (p<0,05). Gram-negatif mikroorganizmalarda artan direnç oranları bu etkenlerin tedavisini giderek zorlaştırmaktadır. Özellikle karbapenem direnci, sınırlı tedavi seçenekleri nedeniyle küresel ölçekte ciddi bir sorun haline gelmiştir. Yeni β-132 laktam/β-laktamaz inhibitör kombinasyonlarına karşı bile direnç geliştiği bildirilmiş olup, çalışmamızda da karbapenem dirençli Enterobacterales türlerinde seftazidim/avibaktama karşı yüksek direnç oranları saptanmıştır. Bu tehdidin kontrolü için karbapenem dirençli Gram-negatif bakterilerin ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi ile merkez ve ülke düzeyinde sürekli sürveyansı büyük önem taşımaktadır. Anahtar kelimeler: Gram-negatif bakteriyemi, Enterobacterales, karbapenem direnci