Down sendromlu çocuklarda ebeveyn besleme tarzları ile çocukların yeme davranışları ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Betül BİLİR KAYA
Danışman: Saniye Bilici
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Çocukların sağlıklı yeme davranışları geliştirmesinde beslenmesi dahil genel bakımını üstlenen ebeveynlerin sergiledikleri davranışlar ve çocuklarını besleme tarzları en önemli faktörler olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, Down Sendromu (DS) tanılı çocuklarda ebeveyn besleme tarzı ile çocukların yeme davranışları ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. İzmir ilinde yürütülen çalışmaya 6 14 yaş grubu 67 çocuk (45 erkek ve 22 kız) ve 67 ebeveyn (anne veya baba) katılmıştır. Veri toplama aracı olarak çocuklar ve ebeveynlere ilişkin genel bilgiler, Ebeveyn Besleme Tarzı Anketi (EBTA), Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA), Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği (DPBDÖ)’nden oluşan anket formu kullanılmış, çocukların 24 saatlik besin tüketim kaydı ebeveynlerden alınmıştır. Çalışmaya katılan çocukların vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve bel çevresi ölçümleri araştırmacı tarafından; ebeveynlerin vücut ağırlığı ve boy uzunluğu bilgileri ise kendi beyanlarına dayalı olarak alınmıştır. Yaşa göre BKİ-z skoru (BAZ) değerlendirmesine göre çocukların %43,3’ü şişman, %23,9’u hafif şişman; yaşa göre boy uzunluğu-z skoru (HAZ) değerlendirmesine göre %77,6’sı çok kısa ve kısa boy uzunluğuna sahiptir. Bel/boy uzunluğuna göre çocukların %49,2’si artmış risk, %38,8’i çok yüksek kardiyolojik risktedir. Ebeveyn Beden Kütle İndeksi (BKİ) ile çocuk BKİ değeri (r=0,315) arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki saptanmıştır (p<0,001). Çocukların karbonhidrat, protein, A, B1, B2, B12, C vitaminleri ve fosfor alımları TÜBER’e göre günlük önerilen alım düzeyinin üzerindedir. Günlük enerji (kkal) alım miktarı ile ÇYDA alt boyutlarından “besin hevesliliği” (r=0,259) davranışı arasında pozitif; doymuş yağ asidi (g) alım miktarı ile “besinden zevk alma” (r=0,275) davranışı arasında pozitif ve DPBDÖ alt boyutu “geç dönem yiyecek reddi” (r=-0,246) davranışı arasında negatif bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Enerjiden gelen protein yüzdesi (%) ile DPBDÖ alt boyutlarından “yiyecek seçiciliği” (r=-0,274) davranışı arasında negatif; enerjiden gelen karbonhidrat yüzdesi (%) ile “erken dönem yiyecek reddi” (r=0,244) ve “geç dönem yiyecek reddi” (r=0,175) davranışı arasında pozitif bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Bel çevresi ile “besin hevesliliği” (r=0,273) ve “besinden zevk alma” (r=0,377) davranışı arasında pozitif bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Ebeveyn BKİ değeri, EBTA alt boyutlarından “sıkı kontrollü besleme” ile negatif; çocukların besinden kaçınan yeme davranışlarından “yavaş yeme” ve DPBDÖ alt boyutlarından “yiyecek seçiciliği” ve “erken dönem pütürlü yiyecek reddi” ile pozitif ilişkilidir (p<0,05) Çocukların yaşa göre BKİ-Z skoru ile EBTA alt boyutu olan “yardımcı besleme” (r=0,277) tarzı arasında pozitif; ÇYDA alt boyutu “duygusal az yeme” (r=-0,250) davranışı arasında negatif bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Çalışma örneklemini oluşturan DS’li çocukların çoğunun şişman ve hafif şişman olması ve EBTA ile BKİ-Z skoru arasında ilişki bulunması DS’li çocukların beslenme durumu ve yeme davranışlarının gelişimi ve vücut ağırlığı kontrolünde ebeveynlerin önemli bir role sahip olduğunu destekler niteliktedir. Çocukların genel bakımını üstlenen ebeveynlerin besleme tarzının çocukların beslenme davranışları üzerine etkilerinin daha geniş örneklemli ve uzunlamasına çalışmalar ile irdelenmesi özel gereksinimi olan çocukların beslenme durumlarının iyileştirilmesine yönelik hazırlanacak kılavuzlara temel teşkil edeceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler : Down Sendromu, Ebeveyn Besleme Tarzı, Yeme Davranışı, Beslenme Durumu