Mühimme Defterleri ışığında XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nde doğal afetler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF AVCI
Danışman: YASEMİN DEMİRCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyanın varoluşundan bu yana insanların iradesi dışında gerçekleşen, maddi ve manevi kayıplara yol açan olaylar doğal afet olarak adlandırılır. Doğal afetler sadece gerçekleştiği zamanda olup biten olaylar değildir. Etkisi geniş bir zamana ve coğrafyaya yayılabildiği gibi bazen tüm insanlığın bazen de bir devletin kaderini belirlemede önemli rol oynar. Osmanlı Devleti de varolduğu yüzyıllar boyunca doğal afetlerin ve sonuçlarının etkisini hissetmiştir. Devleti çok yönlü olarak etkisi altına alabilen bu mühim olaylar devletin karar merkezi olan Divan-ı Hümayun'da da görüşülmüştür. Görüşülen bu olaylar, XVI. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak XX. yüzyıla dek tutulan ve devlette meydana gelen her türlü olaya birinci dereceden tanıklık eden Mühimme defterlerine de kaydedilmiştir. Çalışmada, mekan sınırlaması olmaksızın, XVI. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen doğal afetler Mühimme defterleri ışığında değerlendirilmiştir. Konuyla ilgili olarak, öncelikle 961-1005/1553-1596 yılları arasındaki yetmiş iki adet defterin hüküm özetleri arşivden temin edilerek incelenmiş ve ön elemeye tâbi tutulmuştur. Bu aşamada konuyla doğrudan veya dolaylı şekilde bağlantısı olabilecek toplam dört yüz yirmi yedi adet hüküm belirlenmiştir. Bu hükümlerin asılları da yine arşivden temin edilerek, bir kısmı transkribe edilmiş şekilleriyle de karşılaştırılmış ve detaylı incelenerek ikinci bir eleme daha yapılmıştır. İkinci elemenin ardından ise iki yüz elli bir adet hüküm seçilerek çalışmaya dahil edilmiştir. Çift eleme yapılmasının amacı, mevsimsel koşulların olağan etkilerinden sıyrılarak, konu bütünlüğünü bozmadan doğal afetlerin devlet üzerindeki çok yönlü etkisini net olarak ortaya koymaktadır. Çalışmanın amacı ise, doğal afetlerin hangi koşullar altında mühim kapsamına girerek devletin en yüksek karar merciinde görüşüldüğünü belirli sınırlar çerçevesinde belirlemektir.