Okul öncesi öğretmenlerinin duygu sosyalleştirme yaklaşımlarının duygusal yeterlilikleriyle ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU BAYSAL
Danışman: Ebru Ersay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kişinin öğrendiği ve geliştirdiği duygularla ilgili yeterlilikleri, yaşamı boyunca ona yardımcı olan diğer becerileri de beraberinde getirir. Örneğin, stres ve zaman yönetimi; diğer insanlara karşı anlayışlı, paylaşımcı, yardımsever olma; sağlıklı ve huzurlu bir ruh sağlığı; iletişim becerileri gibi sıralanabilir. Kişinin duygusal yeterlilik becerileri ve dolayısıyla az önce örnek gösterilen diğer tüm olumlu becerileri, okul öncesi dönemde edinilmeye başlamaktadır. Bu anlamda bakıldığında, okul öncesi dönemde çocukların duygusal yeterliliklerinin geliştirilmesi önemli görülmektedir. Bu gelişmeye en büyük katkıları sağlayacakların başında da hiç şüphesiz ki okul öncesi öğretmenleri gelmektedir. Bu nedenle, okul öncesi öğretmenlerinin çocukların duygularını bastırmadan yaşamalarına izin vermeleri, onlara duygularıyla baş etmeleri noktasında model olmaları ve çocukların yaşadıkları duygusal olaylarla ilgili duygu odaklı konuşmalar yapmaları, çocukların duygusal yeterliliklerini geliştirebilmeleri açısından önemlidir. Bu önemli nokta dikkate alınarak, bu çalışmada, okul öncesi öğretmenlerinin duygu sosyalleştirme yaklaşımlarının kendi duygusal yeterlilikleriyle ilişkisi incelenmiştir. Karma yöntem kullanılan ve iki aşamadan oluşan bu araştırmanın çalışma grubunu, çalışmanın ilk aşaması olan nicel çalışmada, Şanlıurfa'da çalışan 334 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Nicel çalışma için veri toplama araçları olarak, 'Kişisel Bilgi Formu', 'Toronto Aleksitimi Ölçeği-20' ve 'Çocukların Duygularına Verilen Tepkiler Ölçeği' kullanılmıştır. Bu çalışmada elde edilen sonuçlardan bazıları dikkate alınarak, alınan puanlar en düşükten en yükseğe sıralanarak iki alt grup oluşturulmuştur: Duygusal yeterliliği düşük ve yüksek gruplar. Bu alt grupların oluşturulmasıyla nitel çalışmaya geçilmiştir. Nitel çalışmanın çalışma grubunu, katılmaya gönüllü olan 18 okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Yarı yapılandırılmış görüşmelerle bu öğretmenlerin duygu sosyalleştirme yaklaşımları derinlemesine incelenmiştir. Görüşmeler, araştırmacıların hazırlamış oldukları 'Görüşme Formu' kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Nicel çalışma sonuçlarına göre, duygularını tanımada ve ifade etmede güçlük yaşayan yani duygusal farkındalığı düşük olan öğretmenlerin, duygularını bastırarak sağlıklı olmayan yollarla duygularını düzenledikleri görülmüştür. Ayrıca, duygusal farkındalığı düşük ve sağlıklı olmayan yollarla duygularını düzenleyen bu öğretmenlerin, çocukların duygularına daha çok olumsuz duygu sosyalleştirme davranışlarını tercih ederek 'ceza', 'ihmal' ve 'büyütme' tepkilerini verdikleri; olumlu bir duygu sosyalleştirme davranışı olan 'ödül' tepkisini ise daha az vermeyi tercih ettikleri bulunmuştur. Araştırmanın nitel çalışmasında ise, nicel çalışma grubu içerisinde yer alan öğretmenlerin bazı ölçeklerden aldıkları puanlar dikkate alınarak iki alt grup (duygusal yeterliliği düşük ve yüksek öğretmenler) oluşturulmuş ve görüşmeler yapılmıştır. Yapılan içerik analizi sonuçlarına göre 4 ana tema elde edilmiştir: Duygu Odaklı Olumlu Duygu Sosyalleştirme, Duygu Odaklı Olmayan Olumsuz Duygu Sosyalleştirme, Duygu Odaklı Olmayan Olumlu Duygu Sosyalleştirme, Duygu Sosyalleştirmesinde Engeller. Bu temalar doğrultusunda her iki alt gruptan elde edilen frekans değerleri karşılaştırılarak elde edilen sonuçlar, ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır. Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlar göz önüne alındığında ise, eğitim fakültelerindeki ders programlarına öğretmenlerin kendi duygusal yeterliliklerini geliştirmelerine yönelik dersler eklenebileceği; okul öncesi öğretmenlerine çocukların duygularını nasıl sosyalleştirebilecekleri konusunda hizmet içi eğitimler verilebileceği önerilmiştir. Bu hizmet içi eğitimlerle öğretmenlerin çocuklarda duygusal yönden neleri geliştirmeleri gerektiği noktasında farkındalık oluşturulabileceği düşünülmektedir.