Bölgeselci mimarlık ve çok duyulu mekan tasarımı ilişkisi Correa ve Kéré örnekleri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ece AYAŞ

Danışman: Nazan Kırcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanlar çevreleri ile duyu organları aracılığıyla iletişim halindedir. Mekan algısı da insanların duyu organları aracılığı ile topladıkları verilerin; deneyim, eğitim, kültüre dayalı zihinsel süreçlerle anlamlandırılmasına bağlıdır. Mimarlığın iletişim ve eleştirel dilinin ağırlıklı olarak görsel unsurlar üzerinden kurulu olması, tasarımda diğer duyu organlarına yönelik verilerin geride tutulduğunu düşündürtmektedir. Oysa görme duyusunun yanı sıra dokunma, işitme, koklama ve tat duyusunu da harekete geçirecek tasarımlar ile mimari deneyimi zenginleştirmek mümkündür. Araştırmada duyu odaklı tasarımı mümkün kılabilen tetikleyicilerin tespit edilmesi ve duyu odaklı yaklaşımları konu edinen literatüre katkı yapılması hedeflenmektedir. Bu amaçla öncelikle mimaride algı, mekan algısı, duyu organları, duyuların birbiriyle ilişkisi araştırılmış ve mekanlardaki farklı duyulara yönelik uyarıcıların neler olabileceği ortaya koyulmuştur. Araştırma kapsamında, yer, kültür, tarih, iklim, topoğrafya, yerel malzeme, doğa ve çevre verilerine duyarlı tasarım alanı olarak mimarlıkta bölgeselci tavırlar sergileyen örneklerin duyusal çeşitlilik sunduğunu varsayımını sınamak üzere Charles Correa ve Francis Kèrè’nin yapıları incelenmek üzere seçilmiştir. Literatürde öne çıkan bölgeselci düşüncelerin incelenmesi sonucu doğal çevre koşulları, kimlik, yerellik ve evrensellik olarak dört başlık altında gruplanaran sorgu parametreleri belirlenmiştir. Araştırmanın deneysel alanı için seçilen Charles Correa ve Francis Kèrè’nin geleneksel mimariye duyarlı eserlerinde bölgeselcilik kavramlarının yansımaları ve bu anlayışın mimari algıda farklı duyuları tetikleyerek kullanıcı deneyimini güçlendirme potansiyeli irdelenmiştir. Bu irdeleme sonucunda mimarilerinde daha yenilikçi bölgeselci tutumlar benimsediği tespit edilen mimarların tasarımlarında doğa ile bütünleşik olarak mekan kurgusu yapılması, sıcak kurak iklim, topoğrafya, ölçek gibi yerin doğal koşullarına duyarlılık gösterilmesi, iç-dış mekan geçirgenliğinin arttırılması, sıcak iklime karşı çift çatı, saçak, gölgeleyiciler ve kil, toprak, taş, ahşap, saman gibi yerel malzemelerin kullanılması, doğal ışık ve havalandırmadan faydalanılması gibi tasarım unsurlarının benimsenmesi ile mimaride görsel estetiğin ötesine geçilerek görme dışındaki duyuların da mimari deneyimin derinleşmesine katkıda bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu örneklerden tespit edilen unsurların, yeni tasarımlarda uygulanabilme potansiyellerinin araştırılması yeni araştırma sorusu olarak ele alınabilir.

Anahtar Kelimeler : Algı, mekan algısı, duyu organları, çok duyulu tasarım, bölgeselcilik, eleştirel bölgeselcilik, Charles Correa, Francis Kere