KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARININ KENT MORFOLOJİSİNE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE YÖNELİK BİR YÖNTEM ÖNERİSİ: KONYA KENT MERKEZİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ŞAHİN
Danışman: Semra Arslan Selçuk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentsel dönüşüm, kentlerin fiziksel, sosyal ve ekonomik yapısını değiştiren önemli bir araç olarak ortaya çıkmaktadır. Bu noktada tarihi kent merkezleri kentlerin yüzyıllar içerisinde oluşan özgün dokusunu yansıtması sebebiyle dikkatle yaklaşılması gereken alanlardır. Tez kapsamında bu alanlarda uygulanan kentsel dönüşüm projelerine odaklanılmıştır. Konya tarihi kent merkezinde uygulanan projelerin, kentin yüzyıllar içerisinde oluşan özgün dokusunu kesintiye uğratacak nitelikte olması çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. "Kentsel dönüşüm projeleri, kentsel sürekliliği bozmadan nasıl uygulanabilir?" sorusundan yola çıkılarak Konya tarihi kent merkezi içerisinde bulunan Şükran Mahallesi, Bedesten Çarşısı ve Türbe Önü Çarşıları çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu alanlarda uygulanan ve bir kısmı henüz tamamlanmamış olan kentsel dönüşüm projeleri kentsel morfoloji yaklaşımları kullanılarak analiz edilmiştir. Kentsel morfoloji yaklaşımları kültürün etkisiyle oluşan kent formunun oluşum sürecini sosyal boyutunu da ele alarak anlamaya yarayacak analiz yöntemlerini barındırmaktadır. Tez kapsamında Tarihsel Coğrafi Yaklaşım, Konfigürasyonel Yaklaşım ve Tipolojik Süreç Yaklaşımlarından yararlanılarak, mahalle ölçeğinden yapı ölçeğine uzanan kapsamlı bir analiz yöntemi geliştirilmiştir. Geliştirilen yöntem ile kentsel dönüşüm alanlarının yıkımlar öncesine kadar olan gelişim süreçleri araştırılarak çalışma alanlarının morfolojik yapısı incelenmiştir. Daha sonra yıkım öncesi morfolojik yapı ve yapı tipolojileri analiz edilerek, kentsel dönüşüm sonrasında ortaya çıkan doku ve tipolojilerle karşılaştırılarak projelerin kente etkisi tartışılmıştır. Yapılan analizler kentsel dönüşüm projelerinin tarihi kent merkezinin morfolojik yapısını büyük ölçüde değiştirerek kentsel sürekliliği kesintiye uğrattığını ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışma ile Konya tarihi kent merkezinin morfolojik yapısı belgenmiş ve değerlendirilmiş, ayrıca kentlerin tarihi ve mimari açıdan önemli kentsel alanlarına yönelik müdahaleler için kullanılabilecek kapsamlı bir analiz yöntemi geliştirilmiştir.