Tanzimat aydınlarının eğitime dair fikirleri ve bunların II. Abdülhamit Dönemi eğitim politikalarına tesirleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLAYDA NUR KAYA BAŞ
Danışman: NECDET HAYTA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tanzimat dönemi tarih araştırmaları uzun zamandır önemli bir çalışma sahası olarak araştırmacıların ilgisini çekmiştir. Bu çalışmaların ağırlığı genellikle kurumsal oluşum ve dönüşümlerden oluşmaktadır. Eğitime dair yenileşme sürecine ilgi görece daha zayıf kalmıştır. Ayrıca Osmanlı aydınlarının fikirleri de genellikle ya politik düzeyde ya da edebiyat düzleminde ele alınmıştır. Osmanlı son yüzyılının en uzun süre hükümdarlık yapan sultanı II. Abdülhamit de yine bu siyasi tartışmalardan payını almıştır. Bu çalışmada Osmanlı'daki eğitim reformlarını ve aydınların eğitimle ilgili görüşlerini anlamak için döneme ait arşiv belgeleri, resmi nizamnameler, gazeteler, layihalar ve anılar incelenmiş, bu alanda yazılmış çalışmalar taranmıştır. Ayrıca, II. Abdülhamit dönemi eğitim politikaları, Osmanlı'nın çağdaşları olan devletlerin eğitim sistemleriyle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Tanzimat aydınlarının eğitim hakkındaki görüşlerinin yalnızca teorik düzeyde değil, uygulamada nasıl bir karşılık bulduğunu anlamaya yönelik analitik bir çerçeve sunmaktadır. Çalışmanın bulgularına göre, Tanzimat reformları eğitim alanında önemli değişiklikler getirmiş, ancak bu reformlar daha çok pragmatik amaçlara hizmet etmiştir. II. Abdülhamit döneminde eğitim politikaları, Osmanlı toplumunu güçlendirmek, Müslüman tebaanın rekabet gücünü artırmak ve merkezi yönetimin taşradaki kontrolünü sağlamlaştırmak için bir araç olarak kullanılmıştır. Bu süreçte, modern eğitim kurumları kurulmuş, ancak müfredatta geleneksel ve İslami değerlere vurgu artmıştır. Osmanlı aydınlarının eğitim hakkındaki görüşleri teorik ve pratik düzeyde çeşitlilik göstermiş, ancak ortak paydaları eğitimin devletin bekası için kritik olduğu inancı olmuştur.