DUYU TEMELLİ EĞİTİM PROGRAMININ ANNELERİN ÖZ DÜZENLEMELERİ VE BEBEK BAKIM ÖZ YETERLİLİKLERİ İLE BEBEKLERİNİN GELİŞİMİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLHAN YILMAZ BURSA
Danışman: Ayşe Belgin Aksoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Duyu Temelli Eğitim Programının annelerin ebeveynlik öz düzenlemeleri ve bebek bakım öz yeterlilikleri ile 10-12 ay arasındaki bebeklerinin genel gelişimine etkisinin incelenmesidir. Araştırma, karma yöntem desenlerinden biri olan gömülü desene uygun olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 10-12 aylık bebekler ve anneleri oluşturmuştur. Çevrimiçi ortamda gerçekleştirilen araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde temel alınan ölçütler doğrultusunda çalışmaya gönüllü katılmak isteyen ve önkoşulları sağlayan üç anne ile bebekleri deney grubunda, dört anne ile bebekleri de kontrol grubunda yer almıştır. Duyu Temelli Eğitim Programı deney grubundaki anneler ve bebekleriyle sekiz hafta boyunca haftada iki gün olmak üzere toplam 16 oturum olarak uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verileri; Ebeveyn Olarak Ben: Ebeveynlik Öz Düzenlemesi Ölçeği, Bebek Bakım Öz Yeterliliği Ölçeği ve Bayley Bebeklik ve Erken Çocukluk Dönemi Gelişimsel Değerlendirme Ölçeği-III ile elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise araştırmacı günlüğü, anne günlükleri ile yarı yapılandırılmış ön ve son görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Karma yöntem gömülü desen araştırmalarının doğasına uygun olarak nicel veriler ile bu verileri destekleyici olarak nitel veriler birlikte kullanılmıştır. Ebeveyn Olarak Ben: Ebeveynlik Öz Düzenlemesi Ölçeği ve Bebek Bakım Öz Yeterliliği geçerlik çalışması kapsamında uzman görüşüne (KGO & KGİ) dayalı kapsam geçerliği ve madde analizi ile faktör analizine (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analiz) dayalı yapı geçerliği yapılmıştır. Testlerin güvenirlik çalışması için de Standartlaştırılmış Cronbach's Alpha Güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bayley Bebeklik ve Erken Çocukluk Dönemi Gelişimsel Değerlendirme Ölçeği-III geçerlik çalışması kapsamında uzman görüşüne (KGO & KGİ) dayalı kapsam geçerliği yapılmıştır. Testin güvenirlik çalışması için de Kappa Uyum İstatistiğine bakılmış, Test-Tekrar Testi yapılmış ve Kuder-Richardson 20 hesaplanmıştır. Yapılan geçerlik-güvenirlik çalışmaları sonucunda üç ölçeğin de geçerli ve güvenilir değerlendirme araçları olduğu ortaya konmuştur. Araştırmanın nicel verileri parametrik olmayan testlerden Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ve Mann Whitney U Testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri, tümevarımsal içerik analizi yaklaşımına göre Nvivo 12 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda deney ve kontrol grubu annelerinin ebeveynlik öz düzenleme puanlarının arttığı ve son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Deney grubu anneleri ile yapılan görüşmelerde, anne günlüklerinde yer alan ifadeler ebeveynlik öz düzenlemesinde yaşanan artış bulgusunu destekler niteliktedir. Deney ve kontrol grubunda yer alan annelerin bebek bakım öz yeterliliği ön test ile son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmıştır. Son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Araştırmacı günlüğü incelendiğinde de ilerleyen oturumlara bağlı olarak annelerin ebeveynlik öz düzenlemelerinde ve bebek bakım öz yeterliliklerinde ilerlemeler yaşandığı ortaya koyulmuştur. Bebeklerin bilişsel, dil ve motor gelişimi son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Araştırmacı günlüğü, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve anne günlüklerinde yer alan ifadeler bebeklerin gelişiminde yaşanan artış bulgusunu destekler niteliktedir. Annelerin tamamı görüşmede ve anne günlüklerinde bebeklerinin gelişiminde ilerlemeler olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmacı günlüğü incelendiğinde de benzer şekilde ilerleyen oturumlara bağlı olarak bebeklerin bilişsel, dil ve motor gelişimlerinde ilerlemeler yaşandığını ortaya koyan notlar, annelerin görüşlerini desteklemektedir. Bu bulgulardan yola çıkarak, Duyu Temelli Eğitim Programının deney grubunda yer alan annelerin ebeveynlik öz düzenlemeleri ve bebek bakım öz yeterlilikleri ile bebeklerin gelişimleri üzerinde etkili olduğu; programın zamana dayalı ölçümleri ile beş hafta sonrasında yapılan kalıcılık analizinin ardından etkisinin devam ettiği bulunmuştur. Annelerin hepsi eğitim programının kendisine, bebeğine ve eşine katkısının olduğunu belirtmiştir.