Hava kirliliğinin Türkiye'nin UNESCO dünya miras listesinde yer alan taşınmaz kültür varlıkları üzerindeki etkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HASRET ŞAHİN

Danışman: ADNAN SÖZEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yapısal kültürel miras alanlarının yüzey aşınım ve korozyon derecesi, COVID-19 pandemisi süresince hava kirliliği eğilimlerinde meydana gelen değişimler göz önünde bulundurularak incelenmiştir. İstanbul Tarihi Yarımadası bu bağlamda örnek çalışma alanı olarak ele alınmıştır. Elde edilen temel bulgular, sıkı karantina önlemleri sırasında hareketliliğin kısıtlanmasının PM10, SO2, NO2 ve O3 seviyelerinde gözle görülür bir azalmaya katkı sağladığını göstermektedir. Bu durum, malzemelerdeki yüzey aşınım oranında ya da korozyon derinliğinde geçici bir düşüşe yol açmıştır. Portland kireçtaşı ve beyaz mansfield dolomitik kumtaşı için yüzey aşınma oranındaki en yüksek azalma sırasıyla %7,2 ve %7,5'e ulaşırken, dökme bronz için bu oran %17,1'e, çinko için ise %4'e kadar çıkmaktadır. Sultanahmet Kentsel Arkeolojik Alanı hariç olmak üzere, karbon çeliği ve bakırın korozyon derinliklerinde gözlemlenen değişim sınırlı kalmış ve %2'nin altında gerçekleşmiştir. Pandemi dönemindeki azalmaya rağmen, portland kireçtaşının yüzey aşınma oranı ile bakır ve çinkonun korozyon derinliği değerleri 2050 eşiklerini aşmış olduğu tespit edilmiştir. Bu da söz konusu malzemelerin ciddi hasar gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu bulgular, İstanbul Tarihi Yarımadası için geçici çözümlerin ötesine geçen, artan kentsel ve trafik kaynaklı hareketliliği dikkate alan kapsamlı koruma stratejilerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.