Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Bartu Eren GÜNEŞLİOL
Danışman: Nilüfer Tek
Özet:
Tekrarlayan kafa darbelerinin meydana geldiği korumalı futbol sezonlarından sonra oyuncularda oksidatif stres, inflamasyon ve nörodejeneratif riskin artabileceği, yaşam kalitesi ve uyku kalitesinin ise azalabileceği öne sürülmektedir. Bu çalışmada, beyin sağlığını desteklemek için geliştirilen MIND (Nörodejeneratif Gecikme için Akdeniz-DASH Müdahalesi) diyetine uyumlu beslenme müdahalesinin korumalı futbol sporcularında oksidatif stres, inflamasyon ve nörodejeneratif risk biyobelirteçleri ile yaşam kalitesi, uyku kalitesi ve diyet inflamatuar indeksi üzerine etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma randomize kontrollü bir klinik çalışma olarak Haziran 2023 Ağustos 2023 tarihleri arasında Ankara’daki iki Prolig takımından en az 2 yıl korumalı futbol geçmişi olan 18 yaş ve üzeri 24 sporcu ile yürütülmüştür. Çalışma öncesinde sporculara korumalı futbola ilişkin özellikleri, sosyo-demografik özellikleri, genel sağlık durumları ve beslenme alışkanlıklarını içeren anket formu uygulanmıştır. Çalışma öncesi ve sonrasında sporculardan 7 günlük besin tüketimleri, yaşam kalitesi ve uyku kalitesi ölçekleri, vücut kompozisyonu ölçümleri ve kan örnekleri alınmıştır. Kontrol (n=12) ve müdahale (n=12) olmak üzere iki gruba ayrılan sporcuların MIND diyet skorları çalışma öncesinde ve 9 haftalık çalışma süresi boyunca hesaplanarak haftalık olarak takip edilmiştir. Kontrol grubunun beslenmesine müdahale edilmezken, müdahale grubuna araştırmacı tarafından MIND diyetine yönelik beslenme eğitimi verilmiş ve üzümsü kırmızı, siyah ve mor orman meyveleri, ton balığı ve hardaliyenin düzenli şekilde tüketilmesi sağlanmıştır. Müdahale grubunun genel yaşam kalitesi skoru kontrol grubuna kıyasla büyük bir etki büyüklüğü ile yükselmiştir (r=0,579; p<0,05). Yaşam kalitesi psikolojik sağlık alanı skoru kontrol grubunda müdahale grubuna göre büyük bir etki büyüklüğünde azalmıştır (r=0,517; p<0,05). Müdahale grubunun toplam uyku kalitesi skoru kontrol grubuna kıyasla büyük bir etki büyüklüğü ile azalmıştır (d=0,980; p<0,05). İnflamasyon biyobelirteçlerinden yüksek-duyarlılıklı C-reaktif protein (hs-CRP) serum düzeyleri kontrol grubunda +1,76 (4,52) ng/mL artarken, müdahale grubunda -1,12 (2,89) ng/mL azalmış ve bu farklılığın etki büyüklüğü önemli düzeyde yüksek bulunmuştur (r=0,530; p<0,05). Nörodejeneratif risk biyobelirteçlerinden nörofilament hafif zincir (NfL) serum düzeyleri müdahale grubunda (-1,36±1,43 ng/mL) kontrol grubuna (-0,04±1,10 ng/mL) göre daha çok azalmış ve yapılan müdahale bu farklılığın oluşmasında büyük bir etkiye sahip olmuştur (d=1,035; p<0,05). Bu bulgular, MIND diyetinin korumalı futbol sporcularında inflamasyon ve nörodejeneratif riskin azaltılmasında ve yaşam ve uyku kalitelerinin artırılmasında faydalı etkilerinin olabileceğine dikkat çekmektedir. Ancak, konu ile ilgili yapılacak daha fazla çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler : Korumalı futbol, MIND diyeti, Oksidatif stres, İnflamasyon, Nörodejeneratif risk