Batılılaşma Bağlamında 19.Yy İran Kaçar Dönemi Konutlarının İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVDA HAJEBRAHIMI
Danışman: Önder Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Kaçar Hanedanlığı dönemi (19. yüzyıl) boyunca Batılılaşmanın Tebriz'deki geleneksel konutlar üzerindeki etkilerini incelemektedir. Tebriz, İran'ın Batı'ya açılan kapısı olarak, modernleşme ve Batılılaşma süreçlerinin mimariye yansımalarının en belirgin şekilde görüldüğü bir şehir olmuştur. Çalışma, bu süreçte Tebriz konutlarında meydana gelen değişimleri, olumlu ve olumsuz yönleriyle ele almakta; bu yapıların mimari kimliğini kaybetmeden nasıl modernleşebileceği üzerine öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Araştırma sırasında literatür taraması, yerinde incelemeler, dönemin yayınlarının analizi ve görsel belgelerden yararlanılmıştır. Geleneksel Tebriz konutlarının plan tipleri, cephe tasarımları, yapı malzemeleri ve iç mekân düzenlemeleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ancak, müze statüsünde olan veya özel mülkiyette bulunan birçok konut fiziksel olarak erişime kapalı olduğu için bazı sınırlılıklar yaşanmıştır. Bu durum, arşiv belgeleri, fotoğraflar ve önceki çalışmaların değerlendirilmesiyle aşılmıştır. Tez, Batılılaşmanın Tebriz konutlarında estetik unsurlardan sosyal yapıya kadar geniş bir yelpazede etkili olduğunu ortaya koymuştur. Geleneksel içe dönük mimari anlayışın, Batı'dan alınan açık ve sosyal mimari yaklaşımlarla birleşerek yeni bir karakter kazandığı; cephe süslemeleri, yüksek pencereler ve modern malzemelerin bu değişimde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ancak, bu süreçte geleneksel mimari kimlik zayıflamış ve bazı durumlarda kimliksiz bir mimari ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, Tebriz'deki Kaçar dönemi konutlarının mimari kimliğini değerlendirmekte; bu yapıların korunması ve sürdürülebilir bir şekilde yeniden yorumlanması için öneriler sunmaktadır. Ayrıca, İran mimari mirasının Batılılaşma sürecindeki dönüşümünü anlamaya yönelik literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.