Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ve ebeveynlerine uygulanan müzikli oyun müdahale programının ebeveyn-çocuk etkileşimine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YILDIRAY KILIÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Eylem Dayı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Müzikli Oyun Müdahale Programı'nın (MOMP) Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocuklar ile ebeveynlerinin etkileşimi üzerindeki etkisini belirlemektir. Araştırma hem nitel hem de nicel boyutları içeren karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın nicel aşamasında deneysel desenlerden ön-test son-test kontrol gruplu deneysel desen kullanılırken, nitel aşamasında nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, deney grubu 12 ebeveyn-çocuk ikilisi ile kontrol grubu 12 ebeveyn-çocuk ikilisi olmak üzere 24 ebeveyn-çocuk ikilisi oluşturmaktadır. Araştırma Kocaeli ilinde OSB tanısına sahip çocuklar ve ebeveynleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bağımsız değişkeni MOMP'tur. Araştırmanın bağımlı değişkenler ise a) ebeveynlerin duyarlı-yanıtlayıcı davranışları b) çocukların etkileşimsel davranışları ve c) ebeveyn-çocuk senkronizasyonudur. Bağımlı değişkenlerle ilgili nicel verilerin toplanmasında ebeveynlerin duyarlı-yanıtlayıcı davranışları için "Ebeveyn Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği Türkçe Versiyonu" (EDDÖ-TV), çocukların etkileşimsel davranışları için "Çocuk Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği Türkçe Versiyonu" (ÇDDÖ-TV), ebeveyn-çocuk senkronizasyonu için "Ebeveyn-Çocuk Senkronizasyonu Kontrol Listesi" kullanılmıştır. Nitel veriler ise araştırmacı günlükleri, gözlemler ve yarı-yapılandırılmış görüşme soruları aracılığıyla toplanmıştır. Sonuçlar deney grubuna uygulanan MOMP'un ebeveynlerin duyarlı-yanıtlayıcı davranışları, çocukların etkileşimsel davranışları ve ebeveyn-çocuk senkronizasyonu üzerinde etkili olduğunu gösterirken, herhangi bir müdahalede bulunulmayan kontrol grubunda değişiklik gözlemlenmemiştir. Araştırmacı günlüklerinden, gözlemlerden ve yarı yapılandırılmış görüşme sorularından elde edilen verilerin, bu sonuçları desteklediği belirlenmiştir. Araştırmada elde edilen nicel ve nitel bulgular, ebeveynlerin duyarlı-yanıtlayıcı davranışlarındaki, çocukların etkileşimsel davranışlarındaki ve ebeveyn-çocuk senkronizasyonundaki gelişmeler temelinde tartışılmış; bu gelişimlerin program sonrasında da sürdüğü vurgulanmıştır. Bulgular, alanyazınla karşılaştırılarak ele alınmış ve erken müdahale, ebeveyn eğitimi ve müzik temelli uygulamalar gibi alanlara yönelik öneriler sunulmuştur.