Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları üzerine bir olgubilim çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE GÜL ÖZTÜRK
Danışman: SERKAN KOŞAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı eğitim kurumlarında örgütsel adalet konusunun derinlemesine ele alınarak öğretmenlerin örgütsel adalet algılarının belirlenmesidir. Çalışmada bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi ve buna bağlı olarak maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşme formu çalışmanın amacı ve problem durumu çerçevesinde, adaletörgütsel adaletle ilgili yapılan araştırmaların incelenmesi ve örgütsel adaletin boyutlarının doküman analizlerinin sonucunda hazırlanmıştır. Hazırlanan görüşme formu uzman görüşüne sunulduktan sonra gerekli ekleme ve çıkarmalar yapılarak görüşme formu hazırlanmıştır. Deneme görüşmesi de yapıldıktan sonra görüşme formuna son şekli verilmiştir. Görüşme formunda açık uçlu ve sondalarla desteklenmiş toplam sekiz soru bulunmaktadır. Görüşmeler önceden alınan randevulara göre yapılmış ve her bir görüşme deşifre edilerek metin dosyası haline getirilmiştir. Araştırma verilerini toplamak için Ankara ili Çankaya, Altındağ ve Mamak ilçelerine bağlı anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 15 öğretmenle 2018-2019 Eğitim-Öğretim yılı ikinci döneminde görüşme sağlanmıştır. Görüşme metinlerinin analizinde uygun tema, kategori ve kodlamalar kavramsal çerçeveye bağlı kalınarak tablolar ile ortaya konmuş, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Öğretmenlerin örgütsel adalet algısı dağıtımsal, prosedürel ve etkileşimsel adalet boyutlarıyla ele alınmış, adaletinörgütsel adaletin öğretmenler için anlamı, okullarda adil olan ve olmayan uygulamalar, bu uygulamaların etkileri ve okullarda adaletin sağlanmasına yönelik öğretmenlerin sunduğu çözüm önerileri analiz edilmiştir. Katılımcılar adaleti-örgütsel adaleti yaşantıları, deneyimleri, beklentileri dahilinde anlamlandırmışlardır. Adaleti-örgütsel adaleti daha çok "eşitlik, hak" temelinde ele alarak, güven duygusunun çalıştıkları okullarda işlevsel olduğu takdirde adaletin yaşanacağını ifade etmişlerdir. Çalışma sonuçları adaletin çok yönlü subjektif bir kavram olduğunu göstermektedir. Bu sebeple adaletin-örgütsel adaletin açık bir tanımının yapılması zordur. Okullarda örgütsel adaletin sağlanmasında herkesin payı olsada en önemli görev örgütsel işlemlerin karar makamı olan okul yöneticilerine düşmektedir. Araştırmanın bulgularına göre katılımcıların çoğunun örgütsel adalet algısı dağıtımsal, prosedürel ve etkileşimsel adalet boyutunda olumsuzdur. Öğretmenler en fazla ders programlarının belirlenmesinde adaletsizliğe maruz kalmaktadır. Adil olmayan uygulamalar öğretmenlerin en fazla performansına etki etmekte; adil olan uygulamalar ise görüşmeye dahil olan öğretmenlerin en çok motivasyonunu arttırmaktır. Öğretmenlerin adalet algısını şekillenmesinde örgütsel kaynakların dağıtım süreci, bu süreçte kullanılan yöntemler, okul yöneticilerinin örgütsel işlemleri uygularken gösterdiği tutum ve davranışlar, örgütsel kararların iletilme şekli ve yolu etkili olmaktadır. Eğitim örgütü olan okullarda çalışan öğretmenlerin huzur, güven içinde geleceğe şekil vermelerini sağlayacak ortamın inşası ve öğrencilere adalet değerinin kazandırılması, milli eğitimin aruz ettiği hedeflere ulaşabilmesi için örgütsel adalet gerekli ve önemlidir. Sonuç olarak adaletin tüm boyutları birbiriyle etkileşim halindedir. Bu açıdan okullarda adalet tüm boyutlarıyla sağlanmalıdır.