Türkiye'de yetişen bazı apiaceae bitkilerinin sitotoksik etkileri üzerinde farmakognozik araştırmalar

Türkiye'de yetişen Apiaceae familyası bitkileri arasından, literatür tarama çalışmaları kapsamında sekonder metabolitleri yönünden sitotoksik etki gösterme potansiyeli bulunan taksonlar olarak belirlenen Echinophora orientalis Hedge & Lamond, Lecokia cretica (Lam.) DC., Opopanax hispidus (Friv.) Griseb., Pimpinella isaurica V.A.Matthews subsp. isaurica, Smyrnium connatum Boiss. & Kotschy ve Torilis ucranica Spreng.'in tüm bitki kısımlarından hazırlanan ekstrelerin sitotoksik etkileri, aktivite yönlendirmeli fraksiyonlama çalışmaları doğrultusunda, akciğer (A549), meme (MCF-7), karaciğer (HepG2) ve serviks (HeLa) kanseri olmak üzere 4 farklı kanser ve 1 sağlıklı (Beas-2B) hücre hattı üzerinde araştırılmıştır. Hücre canlılığının belirlenmesinde boyama yöntemlerinden tripan mavisi yöntemi; sitotoksisitenin belirlenmesinde ise kolorimetrik yöntemlerden MTT testi kullanılmıştır. Sitotoksik etkileri araştırılan bitkiler arasından, L. cretica, O. hispidus ve P. isaurica subsp. isaurica'nın ana ekstreleri ve bu ekstrelerden hareketle hazırlanan n-hekzan ve diklorometan alt ekstreleri kanser hücre hatlarında güçlü sitotoksik etki göstermiştir. Etki potansiyelleri değerlendirilen alt ekstreler arasında, O. hispidus'un metanollü ekstresinin n-hekzan ve diklorometan alt ekstrelerinin akciğer kanseri hücre hatlarındaki duyarlılıklarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle çalışmamız, bitkinin aktif n-hekzan ve diklorometan ekstrelerinin sitotoksik etkili sekonder metabolitlerinin izole edilmesi ve yapılarının aydınlatılması yönünde sürdürülmüştür. O. hispidus'un n-hekzan ve diklorometan alt ekstreleri tekrarlayan kromatografik yöntemler kullanılarak fraksiyonlanmış ve elde edilen fraksiyonlar içinde sitotoksik etkisi en yüksek olan fraksiyonlardan, biri yeni olmak üzere toplam dört bileşik izole edilmiştir (2',6'-dihidroksi-4'metoksi-3''-(ɤ,ɤ-dimetilallil)-4''hidroksi β-hidroksidihidrokalkon, umbelliferon, umbelliferon 6-karboksilik asit, nodakenetin). Bileşiklerin yapıları spektroskopik teknikler (1H-NMR, 13C-NMR, COSY, HSQC, HMBC) kullanılarak aydınlatılmış ve sitotoksik etkileri MTT yöntemi ile değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, izole edilen bileşikler üzerinde in silico analizler gerçekleştirilmiş ve söz konusu bileşikler diğer olası aktiviteler açısından bilgisayar tabanlı program kullanılarak incelenmiştir.

Anahtar Kelime: Apiaceae = Apiaceae ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Maydanozgiller = Umbelliferae ; Sitotoksinler = Cytotoxins ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Türkiye = Türkiye