ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNİN FEN BİLİMLERİ DERSİ ELEŞTİREL DÜŞÜNME GÜCÜ İLE FEN DERSİNE YÖNELİK ÖZ-YETERLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF ÖZDEMİR ONAÇ
Danışman: Esra Benli Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz eğitim yöntemi olarak çağın gereklerine göre şekillenmesi ve ders materyallerinin öğrencilerin gelişim düzeylerine ve isteklerine göre olması gerekmektedir. Öğrencileri ders esnasında pasif dinleyici konumundan aktif katılımcı konuma getirmek, öğrencilerde bilginin öğrenilmesinde en etkili yöntem olacaktır. Bu durumun en önemli adımı ise öğrenciye soru sorma alışkanlığının ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesinden geçmektedir. Bu araştırmanın temel amacı ortaokul 5., 6., 7.ve 8. Sınıf öğrencilerinin fen bilimleri eleştirel düşünme gücü ile fen dersine yönelik öz-yeterliklerinin çeşitli değişkenler açısından araştırmaktır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi uygulanmış ve araştırmacı tarafından önceden planlanarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni Ankara ili resmi okullarda öğrenim gören 787 ortaokul öğrencilerinden oluşmaktadır. Örneklemi ise Ankara ili merkez ilçelerinden Ankara'nın Kuzey ilçesi olan Keçiören, Güney ilçesi olan Gölbaşı ve merkez ilçelerinden biri olan Mamak ilçesindeki ortaokul öğrencileri ele alınmıştır. Araştırmada verileri toplarken iki ölçekten faydalanılmıştır. Araştırmanın amacına uygun olarak Fen Bilimleri Dersi için Eleştirel Düşünme Ölçeği ve Fen Bilimleri Dersi için Öz-Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. 13 tane çoktan seçmeli soru hazırlanmış ve bu 13 soruyu destekler ve çeldirici olarak 9 adet likert tipi sorular hazırlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğrencilerin genel olarak fen dersine olan ilgisi ve başarısı yüksektir. Fen dersi başarı ortalaması incelendiğinde, öğrencilerin genellikle yüksek puanlar aldıkları gözlemlenmektedir. Anne ve baba eğitim düzeyleri, öğrencilerin sosyo-ekonomik durumunu yansıtarak araştırma sonuçlarının yorumlanmasına katkı sağlamaktadır. Fen dersini sevme düzeyleri ve fen deneyleri ile etkinliklerini yapma sıklıkları da öğrencilerin dersle ilgili tutumları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Çalışma kapsamında, eleştirel düşünmenin tanımı ve boyutları, eleştirel düşünme becerileri, eğitimde eleştirel düşünen bireyin özellikleri, disiplinler arası eleştirel düşünme, fen bilgisi eğitimi, fen bilgisi dersinin amaçları ve etkileri, öz-yeterlilik algısı ve öz yeterlilik inancı konuları ele alınmıştır. Araştırmanın bulguları, fen bilgisi öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri ile öz yeterlilik algıları arasında negatif bir ilişki olduğunu göstermektedir. Öz-yeterlilik inancı yüksek olan öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin de daha gelişmiş olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç, fen bilgisi eğitiminde öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini ve öz yeterlilik algılarını güçlendirmenin önemini vurgulamaktadır. Eleştirel düşünme becerilerinin ve öz yeterlilik algısının geliştirilmesi, öğrencilerin fen bilgisi konularını daha derinlemesine anlamalarına ve başarılarına katkı sağlayabilir. Bu bağlamda, öğretmenlerin fen derslerinde aktif öğrenme yöntemlerine ve deneylere daha fazla yer vermeleri, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca, öğrencilerin öz-yeterlilik algılarını artırmaya yönelik motivasyonel ve destekleyici programlar düzenlenmesi de önemlidir. Gelecekteki araştırmaların, bu alanda yapılan çalışmaları derinleştirmesi ve farklı değişkenler arasındaki ilişkileri daha detaylı olarak incelemesi gerekmektedir. Özellikle, fen bilgisi eğitiminde eleştirel düşünme becerilerinin ve öz yeterlilik algısının nasıl geliştirilebileceği ve öğrencilerin bu konulardaki tutumlarını nasıl etkileyebileceği üzerine daha fazla araştırma yapılması önemlidir. Bu çalışmaların, fen bilgisi öğretimindeki uygulamalara ve politikalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.