Koruyucu ve evlat edinen annelerin ebeveynlik becerilerini güçlendirmeye yönelik etkileşime dayalı bir erken müdahale programı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜGE KUNT
Danışman: Neslihan Avcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı; 0-24 ay çocuğa sahip olan koruyucu ve evlat edinen annelerin; ebeveynlik becerilerini güçlendirmeye yönelik etkileşime dayalı bir erken müdahale programının geliştirilerek etkililiğinin sınanmasıdır. Çalışmanın yöntemi; nicel ve nitel verilerin paralel ancak birbirinden bağımsız olarak toplandığı, analiz edildiği ve sonuçların birleştirilerek yorumlandığı birleştirme/çeşitleme temel desenine ön test son test denkleştirilmemiş gruplu müdahale (deneysel) gelişmiş deseninin ilave edilmesiyle oluşturulmuştur. Katılımcılar; 5 koruyucu anne, 5 koruyucu aile bakımında olan çocuk, 5 evlat edinen anne, 5 evlat edinilen çocuk, 5 biyolojik anne ve 5 biyolojik çocuk olmak üzere 30 kişiden oluşmaktadır. Bu süreçte ulaşılan tüm koruyucu ve evlat edinen anne ve çocukların müdahaleye dahil olması için kontrol grubu oluşturulmamış, koruyucu anne müdahale grubu ve evlat edinen anne müdahale grubu olmak üzere iki müdahale grubu belirlenmiştir. Ayrıca son test aşamasında müdahale gruplarını dışardan bağımsız bir grupla karşılaştırmak için benzer özelliklerde 5 biyolojik anne ve çocuk çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmada veri toplamak için nicel boyutta; "Ebeveyn Bebek Oyun Gözlem kodu", "Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği", "Çocuğa Bakışı Değerlendirme Aracı" ve "Anne-Bebek Etkileşimi Kontrol Listesi" kullanılmıştır. Nitel boyutta ise görüşmeler için "Yarı yapılandırılmış görüşme formları", gözlemler için "Araştırmacı Günlüğü" ve "Gelişim Gözlem Raporları" kullanılmıştır. Bulgular; koruyucu ve evlat edinen annelerin çocukluk anlayışları, yılmazlık becerileri, ebeveyn bebek oyun davranışları, etkileşimleri, çocukların gelişim gözlemleri ve müdahaleyle ilgili genel görüşler olmak üzere altı başlık altında yorumlanmıştır. Sonuç olarak; çocukluk anlayışı konusunda çocuğun doğasına inanç boyutunda ön test-son test puanları arasında anlamlı fark olduğu, katılımcıların görüşlerinde de çocuğun doğasına inancı yansıtan ifadelerin yer aldığı görülmüştür. Yılmazlıkla ilgili; kendilik algısı, sosyal kaynaklar ve ölçeğin genelinde ön test-son test puanları arasında anlamlı fark bulunmuştur. Katılımcılar müdahale sonrası yapılan görüşmelerde, sosyal hayatlarında ve aile yaşantılarında olumlu gelişmeler olduğunu belirtmişlerdir. Buna ek olarak; müdahale ile birlikte daha sakin olduklarını, endişelerinin geçtiğini ve bilinçli bir anne olma hissi yaşadıklarını söylemişlerdir. Ebeveyn bebek oyun davranışlarıyla ilgili; dokunma, konuşma ve farkındalık boyutlarında ön test ve son test puanları arasında, etkileşimde ise etkileşimsel uyum ve vücut pozisyonu'nda ön test ve son test arasında anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Katılımcılar etkileşimi; sevgiyi gösterme, sarılma, sakinleştirme, dinleme, güvenli bağlanma, bebeği hissetme, sürdürülebilir ilişki, karşılıklı bir iletişim, dokunma ve sıkı bir bağ olarak tanımlamışlardır. Ayrıca çocukların akranlarının gelişim düzeylerine uygun özellikler gösterdikleri gözlemlenmiştir. Koruyucu ve evlat edinen anneler müdahale ile ilgili genel görüşlerini; her an işe yarayacak bilgilerin öğrenildiğini görme, zorlu duygularla baş edebileceğini anlama, farklı uzmanların eğitime kattığı yararları görme, mutlu geçirilen bir süreç, her görüşmeyi sabırsızlıkla bekleme, endişelerin geçmesi, farklı bilgilerin öğrenilmesi, kendini geliştirme, aynı durumdaki kişilerle yapılan paylaşımların yararları ve eğitim bitiminde boşluğa düşme hissi şeklinde ifade etmişlerdir.