Biyoloji öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEBNEM BAHTİYAR GÜRBÜZ

Danışman: Sultan Çıkrık

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada, biyoloji öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Günümüzde biyoteknoloji; sağlık, tarım, çevre ve endüstri gibi çok sayıda disiplini etkileyen, hızla gelişen bir uygulama alanı hâline gelmiştir. Bu alandaki yenilikleri öğrencilere aktarma sürecinde öğretmenlerin biyoteknoloji okuryazarlık düzeyleri kritik öneme sahiptir. Bu nedenle öğretmen adaylarının biyoteknolojiye ilişkin okuryazarlık düzeylerini incelemek hem öğretmen yetiştirme politikalarına hem de biyoteknoloji eğitiminin kalitesine katkı sağlayacaktır. Araştırmada, karma yöntem kullanılmış olup nicel ve nitel veriler birlikte değerlendirilmiştir. Nicel veriler, öğretmen adaylarına uygulanan çoktan seçmeli "Biyoteknoloji Okuryazarlığı Testi" aracılığıyla; nitel veriler ise açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Test soruları nominal, fonksiyonel, prosedürel ve çok boyutlu biyoteknoloji okuryazarlığı olarak dört temel boyutta incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin biyoloji öğretmenliği lisans programının birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarında öğrenim görmekte olan 58 biyoloji öğretmen adayı oluşturmaktadır. Toplanan nicel veriler analiz edilerek aritmetik ortalama, yüzde ve frekans dağılımları hesaplanmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; adayların verdiği cevaplar kodlanarak belirli temalar altında toplanmıştır. Nicel araştırma verilerinde öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlığına ilişkin genel başarı ortalamasının orta düzey olduğu görülmüştür. Nitel araştırma verileri ise nominal düzeyde bilgi sahibi olunsa da kavramsal derinlikte yetersizlikler bulunduğunu ortaya koymuş, adayların fonksiyonel boyutta okuryazarlığının yüksek olduğunu ancak prosedürel boyutta okuryazarlıkta belirgin eksiklikler yaşadıklarını göstermiştir. Araştırmanın sonucunda, öğretmen adaylarının biyoteknoloji okuryazarlık düzeylerinin yükseltilmesi gerektiği; bilimsel süreçleri anlama ve uygulama, etik, sosyal yönleri çok boyutlu değerlendirme konularında gelişime açık oldukları belirlenmiştir. Bu doğrultuda biyoteknoloji eğitiminin öğretmen yetiştirme programlarında daha kapsamlı ve uygulamalı şekilde sunulması gerektiği önerilmektedir.