KÜLTÜR ODAKLI ÜRÜN TASARIMI: SOĞANLI BEBEKLERİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİYEL TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF PER
Danışman: Dilek Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, Kayseri Yeşilhisar yöresine özgü olan Soğanlı Bebekleri örneğinden hareketle, endüstriyel tasarım ve zanaatkârlık uygulamalarını bir araya getirerek tasarım sürecinin kültürel bilgiye ulaşma ve bu bilgiyi yeniden yorumlama aracı olarak nasıl kullanılabileceğini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda kültürel semboller olarak folklorik bebeklerin işlevlerini yeniden yorumlamak ve tasarlamak üzere alan çalışması yapılmış ve bu süreçte ürün geliştirme adımları gözlemlenmiştir. Araştırma yöntemi, literatür taraması, tasarım bilimi araştırması, yarı yapılandırılmış görüşmeler, katılımcı gözlem ve saha uygulamasını birleştiren nitel araştırma yöntemleri olarak yapılandırılmıştır. Uygulama sürecinde ise Kültür Merkezli Tasarım Süreci (Göncü Berk, 2016) ile Kültür Odaklı Tasarım Metodu (Lin, 2007) temel alınmıştır. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, literatür taraması aracılığıyla kültürel miras, zanaatkarlık ve endüstriyel tasarım arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu çalışma, kültürel unsurların tasarıma entegrasyonundaki bilgi kaynaklarının ortaya çıkarılması ve kültürel değerlerin tasarım sürecinde yeniden yorumlanmasına dair bir altyapı oluşturmuştur. İkinci aşamada, katılımcı gözlemleri ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla yerel kooperatif üyeleri ile atölye çalışması gerçekleştirilmiştir. Yöreye ait olan geleneksel halı motifleri, etamin kumaşa işlenerek Soğanlı Bebekleri tasarımlarına entegre edilmiş ve çeşitli malzemeler kullanılarak yeni folklorik bebek prototipleri oluşturulmuştur. Katılımcılarla yapılan görüşmeler ve atölye uygulaması aracılığıyla mevcut tasarım ve üretim süreçleri incelenerek kültürel bilginin elde edilmesine odaklanılmıştır. Elde edilen bilgiler, kültürel miras ögelerinin tasarıma entegre edilmesi ve bu ögelerin modern kültürel şartlarda yeniden değerlendirilmesinin, kültürel bilgiye ulaşma ve bu bilginin sürekliliğini sağlama açısından önemli bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, geleneksel zanaatkarlık ile endüstriyel tasarımın kültürel bilgi üretimi ve aktarımındaki rolünü ortaya koyarak, iki disiplin arasındaki simbiyotik ilişkiye dikkat çekmektedir.