Türkistan'da Basmacılık hareketi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1994
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE ESEN
Danışman: MEHMET ŞAHİNGÖZ
Özet:32246 GAZI ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANA BİLİM DALI TÜRKİSTAN'DA BASMACILIK HAREKETİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Emre ESEN Tez Danışmanı Yrd.Doç.Dr. Mehmet ŞAHİNGÖZ V ANKARA-1994 W* afiİÜ ÖZET Basmacılık Türkistan halkının 1918-1934 yılları arasında sömürgeci Sovyet-Rus rejimine karşı sürdürdüğü istiklal hareketlerinin genel adıdır. Mücadelenin büyüklüğünü ve önemini perdeleyebilmek için Ruslar özellikle bu ismi kullanmış ve tarih terminolojisine geçmesini sağlamışlardı. Basmacı; haydut, hırsız, saldırgan anlamlarına gelmektedir. Türkistan 'lılar bu ismi hiç bir zaman kabul etmemişler, kendilerini mücahidler, korbaşılar olarak adlandırmışlardır. Türkistan halkının Ruslara karşı ilk istiklâl hareketleri 18. yy. son çeyreğinde başlamış, Bolşevik dönemine kadar olan sürede birçok ayaklanma olmuştur (Sırım Batır, İşet Batur, Kine Sarı, Çorabey, Dükçi işan ve 1916 yılı ayaklanmaları v.s.). Basmacı'lık hareketi birdenbire ortaya çıkan bir hareket değildir. Kökenlerini Çarlık döneminde aramak gerekir. Bu dönemde görülen siyasi, ekonomik ve toplumsal sömürü, Bolşevik döneminde de artarak devam edince, Basmacı'lık denilen milli ayaklanma meydana gelmiştir. Bu hareket Fergana 'da başlamış, daha sonra Buhara ve Hive bölgelerine yayılmıştır. En çok göze batan liderler, Fergana 'da Şir Muhammed Bek, Hive'de Cüneyd Han, Buhara'da Enver Paşa olmuştur. Basmacı hareketi 1918-1923 arasında en parlak devrini yaşamış, 1930 'lu yılların ortalarına kadar da kıvılcımlar şeklinde devam etmiştir. Sonuç olarak; hedefine ulaşamadığı görülmektedir. Bunun başlıcaiv sebepleri arasında, mücadelenin bir merkezden yönet ilemeyişi, kabileler arasındaki iç çekişmeler, dış yardım alınamayışı ve silahların ilkelliği gibi faktörler sayılabilir. Tez, şu kısımlardan meydana gelmiştir! Tez 'in Birinci Kısmında; "Türkistan'ın Sınırları, Tarihi ve Etnik Yapısı ve Basmacı Hareketi"ne kadar olan İstiklâl Mücadeleleri hakkında bilgi vermiştir. Tez 'in İkinci Kısmında; "1917-1920 yılları arasındaki (Başkjtfrdistan, Alaş-Orda, Hokand) Türkistan Milli Devletleri" incelenmiştir. Tez 'in Üçüncü Kısmında; "Basmacı kelimesinin anlamı, Basmacılığın Kökenleri ve Hareketin Siyasi ve İdeolojik Hedefleri Hakkında Açıklamalar" yapılmıştır. Tez 'in Dördüncü Kısmında; "1917 Yılı Şubat İhtilalinin Türkistan'a Etkileri belirtildikten sonra Fergana, Hive ve Buhara 'daki Basmacılık Hareketleri" genel hatlarıyla incelenmiştir.