Coğrafya öğretiminde sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyali geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELVER KARACA
Danışman: NURCAN DEMİRALP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, coğrafya öğretiminde (ADDIE öğretim tasarım modeline göre) sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyalinin tasarlanması ve geliştirilmesidir. Araştırmanın yöntemi olarak, Tasarım tabanlı araştırma yöntemi kapsamında karma yöntem kullanılmıştır. Çalışmada tasarım ve geliştirme süreci, ADDIE öğretim tasarım modeli doğrultusunda yürütülmüş ve analiz, tasarım ve geliştirme aşaması olmak üzere ilk üç aşama temel alınarak yapılandırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Çalışma grubunu; Ankara'da, Millî Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı kurumlarda görev yapan, 15 coğrafya öğretmeni ve 5 alan uzmanı olmak üzere toplam 20 katılımcı oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ve araştırmacı tarafından Mayer (2009) ve Yalın (2009)'dan yararlanılarak oluşturulan, 12 maddelik uzman değerlendirme formu kullanılmıştır. Araştırmada, ADDIE öğretim tasarım modelinin ilk üç aşamasına göre sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyali geliştirme süreçleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Tasarım modelinin birinci aşaması olan analiz aşamasında, 15 coğrafya öğretmeni ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme verileri, içerik analizi ile analiz edilmiştir. İçerik analizi sonucunda, coğrafya öğretiminde yeryüzü şekillerinin (f=16) öğretimi ve özellikle coğrafi gözlem becerisinin (f=9) geliştirilmesine yönelik sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyali vi tasarlanıp geliştirilmesi gerektiği ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Öğretim tasarım modelinin ikinci aşaması olan tasarım aşamasında; üç boyutlu coğrafi nesneler ve eğitsel senaryoları oluşturmak için Blender 2.8/Blender GIS tripo3d.ai teknolojisinden yararlanılmıştır. Tasarlanan üç boyutlu coğrafi modeller fbx. obj. formatında Unity 2021.3.45f1 ortamına aktarılmıştır. Böylece coğrafya öğretiminde öğretim materyali tasarımı tamamlanmıştır. Tasarım modelinin üçüncü aşaması olan geliştirme aşamasında ise; tasarlanan öğretim materyali, Meta Quest 2 sanal gerçeklik gözlüğü aracılığıyla eğitsel içerik açısından 5 alan uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. Uzmanlar arası değerlendirmelerin tutarlılığını tespit etmek için Randolph'un (2005) çoklu değerlendirici kappa analizi (Free-Marginal Multirater Kappa) kullanılmıştır. Analiz sonucunda uzmanlar arası değerlendirmelerin görüş birliği katsayı değeri 0,70 olarak bulunmuştur. Bu değer, Landis ve Koch'un (1977) belirlediği uyum düzeyleri sınıflamasına göre "iyi uyum düzeyi" olarak değerlendirilmektedir. Ancak, alan uzmanları, uzman değerlendirme formundaki madde 2, 3 ve 10 olmak üzere toplam üç maddeyi düşük olarak değerlendirmiştir. Bu maddelerin değeri, çoklu değerlendirici kappa katsayı değeri olarak 0,40 bulunmuştur. Bu katsayısı değeri, Landis ve Koch'un (1977) belirlediği uyum düzeyleri sınıflamasına göre "zayıf uyum düzeyi" olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, geliştirilen sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyalinin, hedef kitleye uygunluk düzeyi (madde 2), kullanıcı dostu ara yüze sahip olma düzeyi (madde 3) ve Mayer (2009)' in zamansal yakınlık ilkesine uygunluk düzeyi (madde 10) açısından iyileştirilmeler yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Araştırma sonucunda; ADDIE öğretim tasarım modelinin ilk üç aşamasına göre, coğrafya öğretiminde 2018 Coğrafya Dersi Öğretim Programındaki 10. sınıf "Doğal Sistemler" ünitesi içinde yer alan kazanımlar (10.1.3., 10.1.5., 10.1.6. ve 10.1.7) için, SG Coğrafya: Yeryüzünün Gücü adlı sanal gerçeklik tabanlı öğretim materyalinin ilk prototipi geliştirilmiştir. Geliştirilen öğretim materyali, 2024 Coğrafya Dersi Öğretim Programında 10. sınıf 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler ünitesinde yeryüzü şekilleri konusundaki öğrenme çıktılarıyla da uyumludur.