Camilerde Enerji Etkin İyileştirme İçin Çok Amaçlı Optimizasyon ve Karar Verici Önceliklerine Dayalı Bütüncül Bir Model Önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM TOZLU
Danışman: Semra Arslan Selçuk
Özet:Dünya genelinde her geçen gün artan enerji ihtiyacı mevcut yapıların enerji etkin iyileştirilmesi ve iyileştirme teknolojilerine olan ilginin artmasına zemin hazırlamıştır. Tüm yapı gruplarında olduğu gibi camilerde de mekanik sistemlerin kullanımı yaygınlaşmış, kullanım yoğunluğuna ve büyüklüğüne göre enerji tüketimleri artmıştır. Bu tez, mevcut cami yapılarının yapı kabuğu performansı ve termal konfor koşullarının Türkiye'nin farklı iklim bölgelerinde nasıl değiştiğini incelemekte ve enerji etkin retrofit stratejilerinin çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerini bütüncül bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmada, farklı iklim bölgeleri için yapı kabuğu iyileştirme senaryoları MATLAB ortamında NSGA-II algoritması kullanılarak çok amaçlı bir optimizasyon yaklaşımıyla belirlenmekte ve TOPSIS çok kriterli karar verme yöntemiyle farklı önceliklere göre en uygun stratejiler sıralanmaktadır. Çalışmada doğal havalandırmalı küçük ölçekli bir cami yapısı referans alınarak yapı kabuğu iyileştirmeleri ve gece havalandırması stratejilerini içeren senaryolar oluşturularak EnergyPlus ile eşzamanlı simülasyonla enerji performansı, sera gazı emisyonları, termal konfor göstergeleri hesaplanmış ve simülasyon çıktıları ile ilişkili olarak yatırım maliyetleri geri ödeme sürelerine göre değerlendirilmiştir. Çok amaçlı optimizasyon süreci her iklim için kendine özgü Pareto optimal çözüm kümeleri üretmiş ve çalışmanın sonuçları; çevresel ve sosyal etkilerin her üç iklim bölgesi için de büyük ölçüde uyumlu olarak optimize edilebildiğini, buna karşın ekonomik etkinin her iki kriterle çatışmalı bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Ana bulgular, başlangıç durumuna göre enerji tüketiminde Ankara'da yaklaşık %55-68, Erzurum'da %58-69 ve İstanbul'da %59-66 oranında; konforda ise Ankara'da yaklaşık %14-31, Erzurum'da %13-30 ve İstanbul'da %3-17 oranında iyileşme sağlandığını ortaya koymuştur. Geri ödeme süreleri ise yatırımlardan elde edilen faydalar ile Ankara ikliminde 10,84-16,84 yıl aralığında kabul edilebilir, Erzurum'da 6,52-9,04 yıl ile avantajlı, İstanbul ikliminde ise 19,39-27,36 yıl aralığı ile dezavantajlı olmuştur. Cami yapıları için iklime duyarlı, çok amaçlı ve karar destek temelli bir retrofit çerçevesi sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu dolduran bu çalışma Türkiye genelindeki benzer cami yapıları için referans niteliğinde uygulanabilir bir yaklaşım önermektedir.