Akım gözlem istasyonlarının mekansal optimizasyonu için bir model geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LEVENT BÜTÜN
Danışman: Önder Koçyiğit
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Su kaynakları yöneticilerinin planlama ve tasarım faaliyetlerinde kullanılmak üzere çeşitli hidrolojik çalışmalar sonucunda elde edilecek veri ve bilgilerin etkili ve güncel kullanımı için gelişim, kontrol ve yeniden düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bir havza üzerinden toplanan hidrometrik bilgiler rezervuarların tasarımı, su dağıtım sistemleri, sulama şebekeleri, iklim değişikliğinin su kaynakları üzerindeki etkisinin incelenmesi vb. gibi çeşitli su kaynakları projelerinin tasarımı için temel girdileri oluşturur. Daha iyi su kaynakları planlaması, yönetimi ve uygun bilgileri sağlayabilmek için iyi bir hidrometrik ağ tasarımı gerektirmektedir. Bu çalışmada ideal bir ağ tasarımının yapılabilmesi için arazi kullanımı ve havza özelliklerinin belirlenmesinde de kullanılan morfometrik parametreler kullanılarak bir optimizasyon yöntemi önerilmiştir. Önerilen bu yöntem yaygın olarak kullanılan ve gözlem istasyonlarının veri setlerine dayanarak istatistiksel analizler gerektiren yöntemlerden farklı olarak arazi kullanımlarını ve istasyon yağış havzalarının birbirlerinden farklılıklarına odaklanmış, potansiyel veri setlerinin tekrarlanmasının azalmasını ve bilgi kazanımlarının artmasını sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Kuzey Ege havzasının bir alt havzası olan Karadere Havzası için morfometrik analizler CBS yazılımları sayesinde hesaplanmış, hidrolojik toprak grupları ve diğer parametreler ile beraber değerlendirilerek potansiyel istasyonların temsil ettikleri havzaların özellikleri değerlendirilmiştir. Sonuçlar özellikle havza şekil parametrelerinin kullanılan yöntemde daha etkili olduğu, farklılıkların en fazla bu özelliklerden meydana geldiğini göstermiştir. Pareto optimal sonuçlar değerlendirildiğinde sistem olarak değerlendirilen potansiyel istasyonlarından ideal seçimlerin yapıldığı görülmüştür. Seçim yapılan istasyonlar değerlendirildiğinde mevcut durumda bulunan istasyonların seçimlerde ilk sıralarda yer almadığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlardan önerilen yöntemle bir sıralama ve değerlendirme yapılabildiği görülmüştür.