TÜRKİYE'DE NET SIFIR ENERJİLİ BİNALARDA (NSEB) NİŞ OLUŞUMU İÇİN BÜTÜNLEŞİK BİR ÇERÇEVE ÖNERİSİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA YİĞİT BARUT
Danışman: Semra Arslan Selçuk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İklim değişikliği, etkileri gün geçtikçe belirgin hale gelen ve küresel düzeyde ele alınması gereken bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Nüfusun artışı ve bunun sonucunda enerji talebindeki yükselme, sera gazı emisyonlarının artmasına yol açmaktadır. Bu durumun etkileri yapılaşmanın yoğun olduğu kentlerde yüksek düzeyde hissedilmektedir. Enerji tüketiminin ve karbon salımının büyük bir kısmını oluşturan yapıların dönüşümü, sürdürülebilir bir gelecek için kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu bağlamda, Net Sıfır Enerjili Binalar, hem çevresel hem de ekonomik sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için önemli bir strateji olarak öne çıkmaktadır. Türkiye'de Neredeyse/Net Sıfır Enerjili Binalara geçiş sürecinin yavaş ilerlediği, aktörler arasındaki etkileşimin yeterli olmadığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda "NSEB geçiş sürecinde seviyeler (niş, niş rejim, rejim) arasındaki etkileşim nasıl artar?" araştırma sorusu ve "yerel yönetimlerin yaptığı uygulama/projelerin deneyimleri aktörlere aktarılırsa aktörler arasında etkileşim artarak geçiş süreci hızlanır" hipotezi doğrultusunda araştırma geliştirilmiştir. Yapılan tez çalışmasında sürdürülebilirliğe yönelik geliştirilen Çok Seviyeli Perspektif (Multi Level Perspective) çerçevesinde yer alan seviyeler (niş, niş-rejim, rejim) göz önünde bulundurularak, Geçiş Yönetimi (Transition Management) teorisi ve denemeye önemli bir rol atfeden ancak farklı bir yaklaşıma dayanan Stratejik Niş Yönetimi (Strategic Niche Management) yaklaşımının senteziyle bütünleşik bir çerçeve oluşturulmuştur. Türkiye'de belediyeler tarafından yapılı çevre için gerçekleştirilen ve deney olarak kabul edilen enerji verimliliğine ilişkin yenilikçi uygulama/projeler incelenmiştir. Yenilikçi uygulama/projelerin tasarım ve uygulama aşamalarında görev alan uzmanlar ile bütünleşik çerçevede yer alan bileşenler doğrultusunda görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerin analizi sonucunda, NSEB niş oluşumu için belediyeler tarafından yapılan yenilikçi uygulama/projelerin başlatıcı deneyler olduğu, bu deneylerin tasarımı ve uygulanması aşamasında aktörler arasındaki ağın genişleyerek etkileşimin arttığı görülmüştür. Deneylerden elde edilen deneyimler doğrultusunda, yerel yönetim, merkezi yönetim ve ilgili diğer aktörler iş birliğinde oluşturulacak niş, niş-rejim, rejim seviyelerindeki geçiş alanları ve tespit edilen geçiş yolları doğrultusunda oluşturulacak niş ile yenilikçi uygulama/projelerden elde edilen deneyimlerin politikalara aktarılabileceği görülmüştür.