Madde kullanım bozukluğu tanılı babaların kendi babalığına ilişkin düşünceleri, deneyimleri ve aile içi ilişkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA BEKKAYA
Danışman: Fatma Tezel Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada madde kullanım bozukluğu tanılı babaların kendi babalığına ilişkin düşünceleri, deneyimleri ve aile içi ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgu bilim deseni ile gerçekleştirilmiştir. Erken çocukluk döneminde (0-8 yaş) en az bir çocuğu olan ve İstanbul'da bir hastanenin AMATEM kliniğinde ayaktan tedavi hizmeti alan, madde kullanım bozukluğu (MKB) tanılı 30 baba araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Veriler, ''Yarı Yapılandırılmış Baba Görüşme Formu'' ile toplanmıştır. Tüm veriler Microsoft Office Word programı ile elektronik ortama aktarılmış, veriler içerik analizi ile çözümlenip kavramsal kodlama ve sınıflama yoluyla temalar ve temalar arası ilişkiler ortaya çıkarılmıştır. Veri analizi süreci sonunda ''Madde Kullanımı ve Baba'', ''Aile İçi İlişkiler'', ''Babalık ve Babalık Rolü'' ve ''Baba - Çocuk İlişkisi'' olmak üzere dört ana tema oluşturulmuştur. Bu temalarda babaların çoğunun madde kullanımına 13-19 yaşında ve arkadaş ortamı ile başladığı, madde kullanımını ailevi nedenlerle sürdükleri görülmüştür. Babaların büyük bir kısmının çoklu madde kullandığı, tedaviye karar vermelerinde en çok ailelerinin etkili olduğu, çoğu babanın ailesinde MKB tanılı bireyin olmadığı görülmüştür. Babaların madde nedeniyle pek çok alanda sorun yaşadığı tespit edilmiştir. Babaların çoğu evlenmeden önceki ailelerinde aile içi şiddet gibi olumsuz deneyimlerden bahsettiği görülmüştür. Evlilik yoluyla kurulan ailede madde kullanılan dönem babaların maddeye bağlı maddi sorunlar, aileden uzaklaşma gibi olumsuz deneyimlerden bahsettiği görülürken babaların aile için tedavi olma isteği olduğu, aile desteği aldığı tespit edilmiştir. Evlilik yoluyla kurulan ailede madde kullanılmayan dönem babaların aile ilişkilerinde olumlu deneyimlerden ve aile içerisinde değişen görev ve sorumluluklardan bahsettiği görülmüştür. Babaların babalığı tanımlarken en çok sorumluluk kelimesini kullandığı, babada olması gereken özelliklerde en çok söylenen özelliklerin aileye düşkün olma olduğu tespit edilmiştir. Babaların kendilerini ilk kez baba olarak hissettikleri zaman için ilk çocuğun doğduğu zamanı belirttiği, kendilerinde olumlu gördükleri babalık özelliklerinde en çok çocuğa ilgi gösterme/zaman ayırma, olumsuz özelliklerde ise en çok madde kullanımına bağlı olumsuz durumlar üzerinde durulduğu görülmüştür. Babalar, kendi babaları ile babalık özelliklerini karşılaştırırken en çok ilgisiz olma yönünden babaları ile farklı olduklarını belirtirken babaların çoğunun kendi babasıyla benzer özellikleri olmadığını belirttiği görülmüştür. Babaların çocuğa karşı görev ve sorumluluklarında daha çok ekonomik açıdan ve eğitim açısından görevlerden bahsettikleri tespit edilmiştir. Babaların büyük bir çoğunluğunun kendi babalarıyla ilişkilerinde fiziksel ve ruhsal şiddet gibi olumsuzluklardan bahsettiği görülmüştür. MKB tanılı babaların eşlerinin hamilelik ve bebeklik döneminde ilgili olduğu fakat madde kullanımı varsa ilgisizlik yaşadıkları tespit edilmiştir. Babaların büyük bir kısmının çocuğuyla ilişkisinin şu anda iyi olduğu görülmüştür. MKB tanılı babaların çocuklarının babalarından beklentilerinin en çok ilgi/vakit olduğu, babaların ''iyi ki'' dediği durumların başında çocuk sahibi olmak gelirken pişmanlıklarının başında ise madde kullanmak olduğu görülmüştür. Babaların gözünden ideal baba-çocuk ilişkisinin arkadaş gibi olması gerektiği tespit edilmiştir. Madde kullanımı-baba-çocuk üçgeninde babalardan madde kullanımlarının çocuklarla ilgili konulara etki etmediğini belirten az sayıda baba olduğu gibi çocuğa ilgisizlik, sevgisizlik, maddi imkân gibi doğrudan ya da dolaylı etkilerinden bahseden babaların olduğu görülmüştür.