Asetaminofen ile oluşturulan karaciğer hasarında borik asitin vaskülarizasyon ve rejenerasyon üzerine etkisinin histolojik olarak incelenmesi ve üç boyutlu modellenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Müşerref Şeyma CEYHAN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Suna Ömeroğlu

Eş Danışman: Zeynep Yığman

Özet:

Asetaminofen, analjezik ve antipiretik etkinliği nedeniyle yaygın olarak kullanılan bir ilaçtır. Yüksek dozda alındığında organ yetmezliğine kadar ilerleyen karaciğer hasarına yol açabilmektedir. Türkiye dünyanın en önemli bor rezervlerinin bulunduğu coğrafyalardan biridir. Esansiyel bir element olduğu düşünülen borun bir bileşiği olan borik asit ile ilgili son zamanlarda yapılan çalışmalar borik asitin anti-inflamatuar ve antioksidan etkisinin olduğunu göstermiştir. Bu çalışmada, asetaminofen kaynaklı karaciğer hasarında borik asitin vaskülarizasyon ve rejenerasyon üzerindeki etkilerinin araştılması amaçlanmıştır. Bu amaçla 35 adet Sprague Dawley cins erişkin, erkek sıçan her grupta 7 hayvan olacak şekilde rastgele 5 gruba ayrıldı. Gruplar, kontrol grubu, asetaminofen grubu, asetaminofen verildikten 1 saat sonra borik asit uygulanan grup, asetaminofen verildikten 8 saat sonra borik asit uygulanan grup ve borik asit uygulanan grup olacak şekilde düzenlendi. Asetaminofen verildikten 24 saat sonra denekler sakrifiye edildi. Elde edilen kan örneklerinde biyokimyasal olarak ALT, AST, GGT, total bilirubin, ALP ve glukoz değerlendirildi. Karaciğer örneklerinde hepatik hasar ve glikojen kaybı ile VEGF-A, AFP ve PCNA ifadeleri histokimyasal ve immünohistokimyasal yöntemler ile değerlendirildi. Karaciğer hasarındaki histopatolojik değişikliklerin daha iyi anlaşılması için üç boyutlu modelleme yapıldı. Asetaminofen ile oluşturulan karaciğer hasarında borik asit uygulaması sonucu sentrilobüler nekroz, vasküler konjesyon, inflamatuar hücre infiltarasyonu ve hemorajiyi içeren hepatik hasarın, glikojen kaybının, ALT, GGT ve total bilirubin seviyesinin azaldığı görülürken VEGF-A ifadesinin ve PCNA pozitif hücre yüzdesinin arttığı görüldü. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde asetaminofen uygulamasının karaciğerde hasara yol açtığı ve hasar sonrası farklı zamanlarda uygulanan borik asitin bu hasarı azalttığı gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler : Asetaminofen, Borik asit, Karaciğer hasarı, Rejenerasyon