STOKASTİK VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE ETKİNLİK ÖLÇÜMÜ: TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ŞİRKETLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Bilişim Enstitüsü, YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZÜHRE AYDIN YENİOĞLU

Danışman: BİLAL TOKLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Elektrik dağıtım birimlerinin etkinlik analizi yapılırken, karar verme pozisyonunda olan yöneticiler birimlerin kaynaklarını en iyi şekilde kullanıp kullanmadıklarını, bu kaynaklarla iyi hizmet verip vermediklerini, mevcut girdileri ve çıktıları ile teknik etkinlik sağlayıp sağlamadıklarını bilmek isterler. Şirketlerin içsel ya da dışsal faktörlerden kaynaklı eksik ve rassal verileri vardır. Bu nedenle, etkinlik analizlerinde deterministik modeller yerine olasılık teorisine ihtiyaç duyulur. Etkinlik analizlerinde sıklıkla kullanılan Veri Zarflama Analizi tekniği, verilerde gürültüden kaynaklı ölçüm hatasına neden olabilir, çünkü etkinlik sınırı bu hatalara duyarlıdır. Bu çalışma, Türkiye enerji sektöründe faaliyet gösteren 21 elektrik dağıtım şirketinin performanslarının ölçümü ve kıyaslanmaları amacıyla, şirketlere ait rasgele girdi ve rasgele çıktı değişkenleri için simetrik hata yapısını da stokastik modellere katarak etkinlik analizi yapmıştır. Çalışma ile stokastik girdi yönelimli ve çıktı yönelimli şans kısıtlı Veri Zarflama Analizi modelleri, deterministik girdi yönelimli ve çıktı yönelimli BCC ve CCR Veri Zarflama Analizi modelleriyle karşılaştırılıp, normal dağılım varsayımı altında stokastik ölçüm değerleri, deterministik ölçüm değerleriyle doğrulanmıştır. Stokastik modeller deterministik eşdeğerlerine dönüştürülmüş, sonrasında doğrusallaştırılmıştır. Veri Zarflama Analizi modellerinde Türkiye'nin 21 elektrik dağıtım şirketi karar verme birimleri olarak kabul edilmiştir. Amaç, analiz edilen rassal verilerde stokastik gürültüyü hesaba katan yönlendirilmiş Veri Zarflama Analizi modellerini oluşturmak, etkin ya da etkin olmayan birimlerin performans kıyaslamasını bu doğrultuda gerçekleştirmektir. Modellere gürültü unsuru simetrik hata yapısı çerçevesinde dâhil edilmiş, buna karşılık gelen stokastik problemler oluşturulmuştur. Sonuç olarak, rassal verilerle elde edilen sonuçların, deterministik verilerle elde edilen sonuçlara göre etkinlik sınırını yumuşattığı, gürültüye duyarlı verilerle uğraşan enerji sektörünün etkinliğinin stokastik etkinlik analiziyle arttığı, modellerde kullanılan farklı hata seviyelerinde artış olduğunda, etkin birim sayısının azaldığı anlaşılmıştır. Çalışma, Türkiye'de elektrik dağıtım şirketlerinin değerlendirilmesinde, simetrik hata yapısı ile stokastik verileri Veri Zarflama Analizine dâhil eden ilk yaklaşımdır.