Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ferya Çalış
Özet:
Bu çalışmada Kurban Bayramı ritüelinin günümüz kent kurgusu içindeki yeri ve kurban bayramı için üretilen çözümlerin kültürel aktarım açısından uygulanabilirliği ele alınmıştır. Merkezine kurbanı alarak mekân, zaman, insan çerçevesinde halk bilimsel bir inceleme yapılmıştır. Konuya ritüellerin korunması ve kültürel bellek açısından işlevleri bağlamında yaklaşılmıştır. Çalışmada, aile ritüeli olan kurban bayramının dönüşümü, geleneksel kurban bayramı ritüellerinde bireylerin üstlendiği rolün kentteki dönüşümü üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda kurban eylemi; gerçekleştirilme zamanı, aktörü ve mekânı ile bahse konu ritüelin bütününü teşkil eder. Birinin eksikliği ritüelin işlevinde bir değişiklik meydana getirir mi? Geleneksel mekânlarda ve günümüz kent kurgusu öncesi kentlerde kurban ritüelleri özelinde herkesin avlusunda hangi kültür örüntüsü kuşaktan kuşağa aktarılıyordu? Medya ve endüstri kurban bayramının hangi yönünü ön plana çıkarıyor? Kurban için bayram ritüeli' vardır. Seri üretim yani kurban kesimini zincirlemeyle yapan bir mezbahada bayram ritüelleri bulunabilir mi ? sorularından hareketle kurban bayramı ritüelinin kentte nerede durduğunu ve dönüşümünü ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. 1950'lerden sonra gecekondularla kentleşen günümüz kentleri, kent kurgusunu Avrupa ve Amerika kentlerini model alarak gerçekleştirmeye çalışmıştır. Türk kentleri, gecekonduları da apartmanlaştırmış, kurban bu kurgunun içinde yer almamıştır ve kurban konusunda da Avrupa Birliği ülkeleri model alınmıştır. Kurbana dair getirilen çözüm öneri ve uygulamaları Avrupa kentlerindeki gibi kurban bayramının ötekileştirilmesine neden olmuştur. Kurbanın kent dışındaki mezbahalara taşınması, toplu kesim görüntüleri ile kent kurgusunda ötekileştirilen kurban bayramı, çatışma alanına dönüşmüş, hayvanseverlik üzerinden yapılan tartışmalar çağdaş ve çağ dışılık düzleminde yürütülmüştür. Medyanın kurban bayramına dair vahşet, kan, kaçan boğalar, acemi kasaplar üzerine algı oluşturması ve karikatürlerdeki masum kurbanlıklar imajı bu tartışma alanının zeminini oluşturmuştur. Kurban endüstrisi gibi güçlü bir alanın olduğu saptanmış, kültür endüstrisi açısından kurban bayramının bayram yönüyle tüketim kültürüne kazandırıldığı, kurban yönünün yok sayıldığı belirlenmiştir. Kent, kalabalıkların isteğini karşılayamamıştır. Kentte Kurban bayramının iki uygulamaya evrilmeye başladığı belirlenmiştir: sanal kurban ve mekanik kurban. Kurbanın saklanarak gerçekleştirilmesi çözümü, ritüelin sorgulanmasını doğurmuştur. Kurban bayramının ritüel özelliğini yitirip et üretim alanına dönüştüğü tespit edilmiştir.