Öğretmenlerin mesleki deneyimlerinin akış kuramı çerçevesinde incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE NUR GÜNDOĞMUŞ
Danışman: Ferudun Sezgin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, öğretmenlerin mesleki akış deneyimlerini kavramaya yönelik anlayışın kuvvetlendirilmesini sağlamak ve akış deneyiminin öğretmenler üzerindeki etkilerini ve öğretmenlerin mesleki akış deneyimlerine yüklediği anlamı onların bakış açısıyla sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara'nın Keçiören, Yenimahalle ve Çankaya ilçelerinde bulunan resmi ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 17 öğretmen oluşturmuştur. Bu araştırmanın amacına bağlı olarak, bilgi yönünden zengin durumların seçilmesine olanak tanıyan amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme ile katılımcılar belirlenmiştir. Araştırmada veriler, Csikszentmihalyi'nin Akış Teorisi'ne dayanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Bu araştırmanın sonuçları, öğretmenlerin öğrenci boyutunda öğrencilerin derse aktif katılımı, öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine katkı sağlama, bilgi ve becerileri içselleştirme ve öğrencilere özerklik tanıma; bireysel boyutta derse hazırlıklı gelme, kişilik özelliği/ototelik olma ve iyi olma hali; davranışsal boyutta karşılıklı etkileşim ve iletişim; mesleki boyutta ise müfredatı takip etme gibi öncüllerin akış yaşamalarına sebep olduğunu ortaya koymuştur. Araştırmanın bulguları, bireysel boyutta olumsuz dönütler, öğrencinin derse karşı ilgisizliği/isteksizliği ve öğrencinin davranış problemleri; psikolojik boyutta öğretmenin ve/ya öğrencinin ruh halinin iyi olmaması; fiziksel/çevresel boyutta okulun/sınıfın fiziki şartlarının uygun olmaması, sınıf mevcudundaki kız-erkek öğrenci dengesizliği ve gürültü; sistemsel boyutta müfredat yetiştirme kaygısı, etkinliğin zorluk düzeyinin öğrencinin seviyesine uygunsuzluğu, ders programları ve öğretmen değişikliği gibi faktörlerin öğretmenlerin akış deneyimi yaşamasına engel olduğuna işaret etmiştir. Sonuçlar, öğretmenlerin zihinlerinde okulun eğitim ve öğretim süreçleriyle ilgili olarak yapılacak işler veya görevlerin büyük ölçüde net olduğunu, işe veya faaliyete yoğunlaştıkları ve konsantre oldukları durumlarda zamanı çok kısa algılama eğiliminde olduklarını ortaya koymuştur. Öğretmenler öğrenci boyutunda öğrencilerin derse aktif katılımı, öğrencilerin istekli olması, olumlu dönütler, öğrencinin iyi oluş hali; öğretmen boyutunda başarı hissi ve mesleği sevme; içerik boyutunda konuyu sevme (konu özgünlüğü) ve aktivitelerin zorluk-beceri dengesi arasında uyum; fiziki ve teknik boyutta fiziki ve teknolojik imkanlara sahip olma konularında yoğun konsantrasyon ve odaklanma algısına sahip olmaktadır. Ayrıca sonuçlar öğretmenlerin kişisel problemlerini işe veya yaptıkları faaliyete yansıtmadığını, bu problemleri zihinlerinden ve benliklerinden soyutlayıp yaptıkları faaliyet üzerinde odaklanabildiklerini ortaya koymuştur. Diğer yandan, öğretmenlerin yoğun kontrol algısının olduğu durumlarda mutlu, faydalı/motive, güvende, anla bütünleşmiş/kendini kaybetmiş ve özgüvenli hissettikleri görülürken yoğun kontrol algısının olmadığı durumlarda düşünceli, kaygılı, dengeli/normal ve olumsuz duygu yüklü (hayal kırıklığı/yetersiz/motivasyonunu kaybetmiş) oldukları görülmektedir. Araştırma sonucunda araştırma bulguları kapsamında çeşitli öneriler sunulmuştur.