Öğretmen kimliğini etkileyen faktörler: Bir karma yöntem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA GÖRKAŞ KAYABAŞI
Danışman: Gürcü Koç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı öğretmenlerin mesleki kimlikleri ve etkileyen faktörlere yönelik görüşlerini belirlemek ve öğretmen kimliğini etkileyen etkileşimsel faktörlerin öğretmen kimliği ile ilişkilerini ve öğretmen kimliğini yordama düzeyini tespit etmektir. Kısmi karma sıralı nicel baskın statülü desende yürütülen çalışmanın nitel aşamasında devlete bağlı okullarda, farklı kademe ve branşlarda görev yapan öğretmenlerle görüşme yapılmıştır. Görüşmelerin analizinde içerik analizinden yararlanılmıştır. Nitel bulgular ve alanyazın temel alınarak Öğretmen Kimliği Algısı Ölçeği, Öğretmen-Öğrenci İlişkisi Ölçeği, Öğretmen-Meslektaş İlişkisi Ölçeği, Öğretmen-Veli İlişkisi Ölçeği ve Öğretmen-Okul Yönetimi İlişkisi Ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmanın nicel aşamasında Ankara'da okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan ve küme örnekleme ile belirlenen 725 öğretmene ölçekler uygulanmıştır. Verilerin analizinde açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, paralel analiz, betimsel istatistikler, t-testi, Mann-Whitney U testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Kruskal Wallis T testi, korelasyon ve yol analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bulguları sonucunda; öğretmen kimliğinin motivasyon, iş doyumu, özyeterlik, adanmışlık ve öz-imaj boyutlarından oluştuğu ve bireysel, bağlamsal, öğretmen-öğrenci, meslektaş, veli ve okul yönetimi ilişkileri, öğretmen kimliği çelişkileri, öğretmenlik mesleği toplumsal imajı ve bakanlık politikalarından etkilendiği belirlenmiştir. Öğretmenlerin mesleki kimliklerini oluşturan motivasyon, özyeterlik, adanmışlık ve öz-imaj düzeylerinin çok yüksek, iş doyumu algılarının ise orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin öğretmen-öğrenci ilişkisine yönelik yakınlık algılarının çok yüksek, çatışma algılarının düşük, meslektaş ve okul yönetimi ilişkilerine yönelik yakınlık algılarının yüksek, çatışma algılarının düşük, veliler ile ilişkilerine yönelik yakınlık algılarının orta ve çatışma algılarının ise düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Demografik değişkenler açısından incelendiğinde, öğretmenlerin mesleki kimlik algıları alt boyutlarında kıdeme, kademeye, mezun olunan fakülteye ve branşa göre anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin öğretmen-öğrenci ilişkisine yönelik algılarında branşa ve kademeye, öğretmen-okul yönetimi ilişkisine yönelik algılarında kademeye ve kıdeme, öğretmen-veli ilişkisine yönelik algılarında ise kıdem, kademe ve branşa göre anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, yapılan yol analizi sonucunda öğretmenlerin öğrencileri, meslektaşları ve velileri ile ilişkilerine yönelik yakınlık algıları ile öğretmen-öğrenci ilişkilerine yönelik çatışma algılarının öğretmen kimliğini anlamlı düzeyde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları doğrultusunda öğretmen kimliği gelişiminin desteklenmesi ve kimliği etkileyen faktörlerin kimlik gelişimini destekleyecek şekilde düzenlenmesi amacıyla paydaşlara, politika yapıcılara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.