Tanzimat`tan II. Meşrutiyet`e Demirci kazası (idari, sosyal ve ekonomik açıdan)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2000

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERTAN GÖKMEN

Danışman: NECDET HAYTA

Özet:

ÖZET Bu çalışmada, Aydın Vilâyetinin Saruhan sancağına bağlı Demirci kazasının Tanzimat'tan II. Meşrutiyete kadarki idarî, sosyal ve ekonomik durumu incelenmiştir. Çalışmada, 1844-1845 yıllarında yazılan temettuat defterleri, XIX. yüzyılın ikinci yarısına ait Demirci şer'iyye sicilleri, 1878 yılından 1908 yılına kadar yayınlanan 26 farklı yıla ait Aydın vilâyeti salnameleri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden elde edilen belgeler ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nden temin edilen vakıf ve vakfiyeler kullanılmıştır. Çalışma, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kazanın idarî taksimatı, resmî görevlileri, mahalleleri ve köyleri, ikinci bölümde nüfusu, dinî ve sosyal yapıları ile sosyal yaşantısı, üçüncü bölümde ziraati, hayvancılığı ve ticarî durumu ve dördüncü bölümde de adlî ve askerî durumu hakkında bilgi verilmiştir. Osmanlı Devleti'nin Tanzimat'tan sonra idarî, malî,, askerî ve adlî alanlarda yaptığı yeniliklerin etkileri kazada da görülmüştür. Bu. etkiler arasında kaza idare meclisinin, belediye teşkilatının, nizamiye mahkemelerinin, posta ve telgraf müdürlüğünün, iptidâiye ve rüştiyelerin kurulması zikredilebilir. XIX. yüzyılın ikinci yarısında kaza müdürleri ve kaymakamlar tarafından idare edilen Demirci'de. 15 mahallede 1453 hane vardı. Ayrıca kazaya üç nahiye ile 127 köy bağlı idi. Kazada tarımsal faaliyet olarak bağcılık, hububat ekimi ve XIX. yüzyılın son çeyreğine kadar da kökboya ziraati yapılıyordu. Kazada değişik iş kollarında çalışan esnaflar içinde dericilerle dericiliğe dayalı sektörlerde çalışan esnaflar sayı olarak fazla idi. Halıcılık da kazanın iktisadî hayatında belli bir öneme sahipti. Halı dokunmasına 1880 yılında başlanmış ve bu konuda kısa zamanda olumlu gelişmeler sağlanmıştı. Kazada dinî ve sosyal yapı olarak camiler, mescidler, medreseler zaviyeler, hamamlar, Mevlevilere, Kâdirîlere, Rufâilere ve Nakşibendilere ait tekkeler ile Rumlara ait bir kilise vardı. Çalışmada ayrıca kazadaki aile yapısı ve kullanım eşyaları ile meydana gelen sosyal olaylarla ilgili şer'iyye sicillerine dayalı olarak bilgiler verilmiştir.