Amyotrofik lateral sklerozlu hastalarda solunum disfonksiyonunun ultrasonografik,elektrofizyolojik, spirometrik ve S-indeksi verileri ile değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA NUR BAZNA
Danışman: MURAT ZİNNUROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, ALS hastalarında solunum disfonksiyonunu; spirometrik parametreler, diyafram ultrasonografisi bulguları, frenik sinir iletim çalışması verileri ve S-indeksi ile birlikte çok yönlü olarak değerlendirmek, hasta ve kontrol grupları arasındaki farklılıkları ortaya koymak ve bu parametreler arasındaki ilişkileri incelemektir. Ayrıca S-indeksinin solunum disfonksiyonunu değerlendirmedeki bağımsız klinik değeri ve uygulanabilirliğinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya 30 ALS hastası ve 29 sağlıklı kontrol dahil edildi. Katılımcıların demografik özellikleri kaydedildi. Tüm olgularda spirometrik değerlendirme, S-indeksi ölçümü, diyafram ultrasonografisi ile diyafram kalınlığı, kalınlaşma fraksiyonu ve ekskürsiyon ölçümleri ile frenik sinir iletim çalışması yapıldı. ALS grubunda ayrıca ALSFRS-R ve Penn Üst Motor Nöron Skoru hesaplandı. Gruplar arası karşılaştırmalar, korelasyon analizleri, kovaryans analizi (ANCOVA), lojistik regresyon ve ROC analizleri gerçekleştirildi. İstatistiksel analizler SPSS 28.0 ile yapıldı ve p 0,05). ALS grubunda S-indeksi ve spirometrik parametrelerin sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı düzeyde düşük olduğu saptandı (p<0,05). Diyafram ultrasonografisinde kalınlaşma fraksiyonu ve diyafram ekskürsiyonu ALS grubunda anlamlı olarak azalmış bulundu (her ikisi için p<0,001). Frenik sinir iletim çalışmasında BKAP amplitüd değerlerinin ALS grubunda anlamlı düzeyde düşük olduğu belirlendi (p<0,05). Yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi kovaryant olarak kontrol edildiğinde yapılan kovaryans analizi (ANCOVA) sonucunda, S-indeksi açısından gruplar arasındaki farkın anlamlılığını koruduğu gösterildi (p<0,001). Korelasyon analizlerinde S-indeksinin FVC% (r=0,301; p<0,05), FVC z- skoru (r=0,283; p<0,05), diyafram kalınlaşma fraksiyonu (r=0,322; p<0,05), maksimum diyafram ekskürsiyonu (r=0,560; p<0,05) ve frenik sinir BKAP amplitüdleri (sağ: r=0,513; sol: r=0,382; her ikisi için p<0,01) ile anlamlı pozitif korelasyon gösterdiği saptandı. Ayrıca S-indeksinin ALSFRS-R toplam skoru ile anlamlı pozitif, Penn Üst Motor Nöron Skoru ile ise anlamlı negatif korelasyon gösterdiği belirlendi (p<0,05). Lojistik regresyon analizinde S-indeksi (OR≈1,05; %95 GA: 1,01–1,10) ve diyafram kalınlaşma fraksiyonunun (OR≈1,02; %95 GA: 1,00–1,04) hasta- kontrol ayrımında bağımsız belirteçler olduğu gösterildi. ROC analizinde S- indeksinin ALS hastalarını sağlıklı kontrollerden ayırt etmede iyi düzeyde ayırt edicilik gösterdiği saptandı (AUC=0,791; %95 GA: 0,675–0,907). Sonuç: Bu çalışma, S-indeksinin ALS hastalarında solunum fonksiyonunu değerlendiren çok boyutlu yöntemler ile birlikte ele alındığı ve hasta-kontrol ayrımındaki rolünün ortaya konulduğu ilk çalışmadır. Elde edilen bulgular, S- indeksinin non-invaziv ve pratik bir yöntem olarak inspiratuvar kas fonksiyonunun değerlendirilmesinde kullanılabileceğini ve diyafram ultrasonografisi ile birlikte değerlendirildiğinde solunum disfonksiyonunun daha kapsamlı ve duyarlı biçimde ortaya konulmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Amyotrofik lateral skleroz, S-indeksi, diyafram ultrasonografisi, solunum fonksiyonları, frenik sinir