Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sevinç BAKAN
Danışman: Makbule Gezmen Karadağ
Özet:
Bu çalışma, yetişkinlerde öğün sıklığının diyet kalitesi ve yeme tutumu üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya 18-64 yaş aralığında, 2 ana öğün tüketen 46 kişi (11 erkek ve 35 kadın) ve 3 ana öğün tüketen 45 kişi (11 erkek ve 34 kadın) olmak üzere 91 fazla kilolu/obez, gönüllü birey katılmıştır. Bireylerin genel özellikleri ve beslenme alışkanlıkları anket formu ile öğrenilmiştir. Diyetle günlük enerji, besin ögesi alımlarını belirlemek ve “Sağlıklı Yeme İndeksi 2015” ile diyet kalitelerini değerlendirmek için 3 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Bireylerin antropometrik ölçümleri alınmış, vücut kompozisyonları analiz edilmiş ve bazı kan bulguları değerlendirilmiştir. Fiziksel aktivite düzeyleri ‘Uluslararası Fiziksel Aktive Anketi’ ile belirlenmiştir. Yeme tutumlarını belirlemek için ‘Üç Faktörlü Yeme Anketi’ kullanılmıştır. Çalışma sonunda 2 ana öğün grubundaki bireylerin en çok atladığı öğünün öğle yemeği olduğu saptanmıştır. Üç ana öğün tüketen kadınların grubunda diyetle enerji ve makro besin ögesi alım miktarlarının 2 ana öğün tüketen kadınlardan fazla olduğu görülmüştür (p<0,05). İki ana öğün tüketen erkeklerin grubunda ise sadece bitkisel protein alımının 3 ana öğün grubunda daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çalışmaya katılan bireylerin yaklaşık yarısının (%48,4) fazla kilolu sınıfında yer aldığı tespit edilmiştir. Üç ana öğün grubundaki erkeklerin vücut ağırlığı, yağsız vücut miktarı (kg), toplam vücut suyu, bazal metabolik hız, kalça çevresi medyan değerlerinin 2 ana öğün grubundaki erkeklerin değerlerinden yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Kadınlarda ise antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonu bileşenleri iki grup arasında benzer bulunmuştur (p>0,05). İki ana öğün grubundaki erkeklerin Üç Faktörlü Yeme Anketi toplam puanının 3 ana öğün grubundaki erkeklerden yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Erkek bireylerde 2 ana öğün grubundakilerin %63,6’sının düşük, 3 ana öğün grubundakilerin %100,0'ünün iyileştirilmesi gereken diyet kalitesine (p<0,05), kadınlarda ise 2 ana öğün grubundakilerin %57,1’inin, 3 ana öğün grubundakilerin %94,1’inin iyileştirilmesi gereken diyet kalitesine sahip olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Öğün sıklığının sağlıklı yeme indeksi, beden kütle indeksi, lipit birikim ürünleri indeksi, Üç Faktörlü Yeme Anketi toplam puanı ve HOMA-IR ile ilişkisini değerlendirmek için kurulan model istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Buna göre ana öğün sayısındaki 1 birimlik artışın SYİ 2015 toplam puanını 9,3 puan arttırdığı saptanmıştır. Sonuç olarak fazla kilolu/obez bireylerde öğün sayısındaki değişikliklerin diyet kalitesini, vücut kompozisyonunu ve diyetle günlük enerji, besin ögesi alımını etkileyebileceği gösterilmiştir. Öğün sıklığının doğru planlanmasının obezitenin tedavisine ve sağlığın korunmasına katkı sağlayabilecek önemli faktörlerden biri olduğu düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler : Beslenme, Diyet kalitesi, Obezite, Öğün sıklığı, Yeme tutumu