Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURAY VURAL ÇINAR
Danışman: Hüseyin Akkuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, deneyimli kimya öğretmenlerine verilen özdüzenlemeli öğrenme (ÖÖ) eğitiminin öğretmenlerin kimyasal türler arası etkileşimler, kimyasal tepkimeler ve maddenin halleri konularındaki pedagojik alan bilgilerindeki (PAB) değişimi incelemektir. Bu amaçla çalışmanın başlangıcında öğretmenlerin üç konudaki PAB'ları incelenmiştir. Sonra öğretmenlere ÖÖ eğitimi verilmiş ve öğretmenlerin doğrudan strateji öğretimi yaparak ÖÖ'yü sınıf uygulamalarına dâhil etmeleri sağlanmıştır. Son olarak da öğretmenlerin aynı konulardaki PAB tespiti yapılarak PAB'larındaki değişim ve ÖÖ'yü destekleyen davranışları üzerine odaklanılmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu oluşturan iki kimya öğretmeni belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Araştırmanın verileri; yarı-yapılandırılmış görüşme, gözlem, kart gruplama aktivitesi, alan notları ve içerik gösterim formları kullanılarak toplanmış ve analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına bakıldığında, katılımcıların eğitim öncesinde her üç konuda da baskın olarak didaktik ve sınav odaklı oryantasyonlara sahip oldukları belirlenmiştir. Katılımcıların verilen ÖÖ eğitimi sırasında öğrencilerin ÖÖ becerilerinin geliştirilmesinin anlamlı öğrenmeleri üzerine olumlu etkileri olduğuyla ilgili farkındalık geliştirdikleri, eğitim sonrası sınıflarında ÖÖ'yü doğrudan ve dolaylı olarak aktive ederek öğrencilerini hedef oluşturma, stratejik planlama, öz izleme, kendi öğrenmeleri hakkında özdeğerlendirme yapmaları hususlarında destekledikleri tespit edilmiştir. Eğitim sonrası her iki öğretmenin baskın oryantasyonlarında köklü bir değişim olmasa da Meral Öğretmenin öğrencilerinin ÖÖ'sünü desteklemeyi amaçladığı, bu bağlamda oryantasyonlarının öğretmen merkezliden öğretmen-öğrenci merkezli yönünde gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Eğitim öncesi katılımcıların öğretim programı bilgisi incelendiğinde konunun hedef kazanım ve sınırlılıklarına uyarak derslerini işledikleri, konuların birbiri ile olan bağlantılarını yatay ve dikey göndermeler yaparak kullandıkları tespit edilmiştir. Eğitim sonrası her iki öğretmenin de öğrencilerin ÖÖ becerilerini destekleyen bazı davranışlarda bulunduğu ve öğretim programı bilgisinin içerik odaklı ve öğretmen merkezliden hedef odaklı ve öğrenci merkezli yönünde gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Verilen eğitimin etkisinin en fazla gözlendiği PAB bileşeninin öğrencilerin anlaması ile ilgili olan öğrenci bilgisi olduğu belirlenmiştir. Çünkü bu çalışmada katılımcılar öğrenci öğrenmesini anlamlı kılmayı amaçlayan ÖÖ ve ÖÖ'yü sınıflarında doğrudan ve dolaylı olarak etkinleştirme gibi yeni uygulamaları denemiş, bu uygulamalar üzerinde düşünme ve rehberlik alma fırsatı bulmuşlardır. Bu bağlamda öğrenci bilgisinin içerik odaklı ve öğretmen merkezliden öğrenme odaklı ve öğrenci merkezli yönünde gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretim stratejileri bilgisi bakımından öğretmenlerin eğitim öncesinde ve sonrasında fene özgü stratejiler kullanmadıkları, Meral Öğretmenin eğitim sonrası öğretim stratejileri ile ilişkili ÖÖ'yü destekleyen davranışlarda bulunduğu tespit edilmiştir. Eğitimin etkisinin fazla görüldüğü bir diğer bileşen olan değerlendirme bilgisi incelendiğinde, eğitim öncesinde katılımcıların geleneksel değerlendirme yöntemleri kullanırken, eğitim sonrasında alternatif değerlendirme yöntemi olarak özdeğerlendirmeyi kullandıkları tespit edilmiştir. Bu bağlamda katılımcıların değerlendirme bilgisinin geleneksel ve öğretmen merkezliden daha öğrenme odaklı ve öğrencilerin kendi öğrenmelerini özdeğerlendirmelerini de amaçlayan bir yaklaşım yönünde gelişme gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bu bulgulara göre, kimya öğretmenlerinin ÖÖ ile ilgili bilgilerini artırmak ve geliştirmek yoluyla PAB'larının geliştirilebileceği ortaya konulmuş olup kimya eğitiminde PAB gelişimi ile ilgili çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.