İnsan eritrositlerinde glutamat homeostazı ve N-metil D-aspartat reseptör modulasyonunun metil cıva toksisitesinde etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURSEMA ATEŞ
Danışman: Ayşe Başak Engin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Metil cıva (MeHg) başta balık tüketimi olmak üzere çevresel olarak insanların maruz kaldığı en toksik ağır metallerden biridir. Maruziyet sonrası MeHg'nin yaklaşık %98,1'i eritrositlerde biriktiği için eritrositlerdeki cıva yükü vücuttaki MeHg birikiminin bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Merkezi sinir sisteminde iyi tanımlanmış olan N-metil-D-aspartat (NMDA) reseptörlerinin, eritrosit membranında da fonksiyonel olarak bulunduğu gösterilmiş; bu çalışma, MeHg'nin insan eritrosit toksisitesinde N-metil D-aspartat (NMDA) reseptörlerinin rolü olup olmadığı, özgün bir NMDA/GluN2B alt birim antagonisti olan lityum karbonatın (Li2CO3) MeHg toksisitesine karşı koruyucu etkisinin bulunup bulunmadığını araştırmak amacı ile planlanmıştır. Sağlıklı gönüllülerden elde edilen tam kan örnekleri EPA'nın önerdiği kan cıva seviyeleri dikkate alınarak, 2,5–5–10 μg/L konsantrasyonlarında MeHg tek başına veya 1,2 mM terapötik dozda Li2CO3 ile in vitro olarak inkübe edildi. 6 saat ve 24 saatlik inkübasyon süreleri sonunda % hemoliz, redükte glutatyon (GSH), total nitrit+nitrat (NOx) ve ekstrasellüler Ca2+ düzeyleri ölçüldü. İnsan eritrositlerinin NMDA reseptörlerinin MeHg tarafından aşırı uyarılması her iki süre sonunda da anlamlı düzeyde hemoliz artışı, GSH azalması, NOx ve eritrosit içi Ca2+ artışı ile sonuçlandı. Li2CO3 uygulandığında ise, MeHg'ya bağlı intraeritrositer Ca2+ girişi ve oksidatif stres belirgin biçimde azalmış, hemoliz oranlarında iyileşme gözlenmiştir. Bulgular, eritrositlerde MeHg toksisitesinin NMDA reseptör aracılı olduğunu ve psikiyatrik bozukluklarda kullanılan Li2CO3'ın, terapötik dozda NMDA reseptörlerinin GluN2B alt birimini bloke ederek, MeHg kaynaklı hemolizi hafifletebileceğini göstermektedir. Bu çalışma, eritrositlerde NMDA reseptör blokajının, MeHg kaynaklı toksisiteye karşı potansiyel koruyucu etkisi olduğunu ortaya koyan ilk özgün çalışmadır.