YAPAY ZEKA İLE SES SPEKTROGRAMLARINDAN GÖRSEL SANAT ÜRETİMİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Fakültesi, İstatistik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hıdırcan Yağız
Danışman: Necla Gündüz Tekin
Özet:
Modern kentsel yaşam, bireyi sürekli ve yüksek yoğunluklu bir uyaran akışının içine yerleştirmektedir. Metropolün aralıksız gürültüsü, dijital platformlarda döngüsel biçimde yinelenen kriz görüntüleri ve başkalarının acısının medya aracılığıyla normalleşmesi; bireyde zamanla algısal bir körelme, duygusal bir uzaklaşma meydana getirmektedir. Literatürde duyarsızlaşma olarak kavramsallaştırılan bu süreçte birey, çevresindeki sesleri ve olayları artık gerçek anlamıyla duyamamaktadır. Bu tez, söz konusu görünmezleşme sürecine hem estetik hem de teknik bir müdahale olarak tasarlanmıştır. Büyük metropollere ait çevresel ses kayıtları ile farklı dillerde seslendirilmiş insan yardım çağrıları, Mel- spektrogramlara dönüştürülmüş; ardından Stable Diffusion, ControlNet ve LoRA bileşenlerinden oluşan hibrit bir üretken yapay zekâ boru hattıyla soyut sanat görsellerine çevrilmiştir. Bu süreçte yapay zekâ bir yaratıcı özne olarak değil, sesin fiziksel ve yapısal bilgisini görsel forma aktaran bir araç olarak konumlandırılmıştır. Üretilen görseller, bilgisayarlı görme yöntemleriyle sayısal olarak analiz edilmiş; spektrogramın fiziksel özellikleri ile görsel çıktının yapısal karakteri arasındaki ilişki GLCM, Mann-whitney U, Cohen’s d, rank-biserial korelasyon istatistiksel yöntemleriyle sınanmıştır. Bulgular, sistemin sesin yapısal özelliklerini görsel uzaya anlamlı biçimde aktarabildiğini ortaya koymuştur. Metropol ve feryat seslerinden üretilen görseller, doku, kontrast ve homojenlik gibi ölçülebilir parametreler açısından birbirinden sistematik biçimde ayrışmıştır. Bu sonuçlar, duyarsızlaşmanın yalnızca sosyolojik bir kavram olarak değil, hesaplamalı yöntemlerle izlenebilir ve görsel olarak temsil edilebilir bir algısal örüntü olarak da ele alınabileceğini göstermektedir. İnsan kulağının sıradanlaştırdığını, makinenin gözü yeniden görünür kılmaktadır.