Toplu ulaşım yerleşkelerinde sirkülasyon ve yön bulma; havalimanı özelinde bir model önerisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NUŞİN KARA

Danışman: SARE SAHİL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ulaştırma konusunda son yüzyılda önemli ve hızlı gelişme gösteren, hava taşımacılığı ve bu hizmeti sağlayan havalimanlarında özellikle hız, sistematiklik ve doğru zamanda hedefe ulaşmak açısından son derece önem taşımaktadır. Kullanıcıların hedeflerine hızlı ve sorunsun bir Şekilde ulaşabilmelerini esas alan havalimanlarında, kullanıcıların fazla mesafe kat etmeden, yolculuk doğasından gelen stres ve tedirginlik gibi faktörleri dikkate alarak yön bulma açısından etkin tasarıma sahip olmaları son derece önem arz etmektedir. Bunu yerine getirebilmek için bu yerleşkelerde sirkülasyonun doğru işlemesi ve yolcuların yön bulmada sorun yaşamaması gerekmektedir. Bu çalışmada yolcuların havalimanı içerisindeki mekânsal davranış olan hareketini başka bir deyişle sirkülasyon ve yön bulma davranışlarını mekânsal kurgunun üzerinden incelemektedir. Bu bağlamda insan ve mekân etkileşiminde algısal ve bilişsel süreçler ortaya konarak davranışın etkilendiği hususlar açıklanmıştır. Tezin kavramsal çerçevesi kapsamında sunulan tartışma, farklı disiplinleri birleştiren bir yapıya sahip olan havalimanı yapısı üzerinde yoğunlaşarak havalimanı yapısına ait karakteristiklerin insanın yön bulma davranışı üzerindeki etkisini incelemektedir. Sunulan tez, bu ilişkiyi daha net açıklamak için mimari kurgu ve yerleşim düzeni ile yolcunun hareket davranışını arasındaki ilişkiyi açıklayan bir alan çalışması sunmaktadır. Mekânsal kurgu, iç mekânlarda mekânsal algılanabilirliği etkileyen ve insanların çevreden edindikleri çevresel verileri etkili Şekilde kullanabilmelerini sağlayan önemli bir kavramdır. Sunulan alan çalınması, havalimanı yolcu terminallerine ait kurgu ve plan düzlemindeki mekanların yerleşim özelliklerin yolcu- mekân algısını etkileri tartışmaktadır. Araştırma genel olarak "mekânsal kurgu" ve "yolcu sirkülasyon ve yön bulması" üzerinde yoğunlaşmaktadır. Yapılan çalışma sonucunda, mekânsal kurgu – yolcu sirkülasyonu ve yön bulma davranışı arasında doğrusal bir ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Mekân kurgusu, yolcunun yön bulması ve hedefe hızlı ve sorunsuz ulaşımını doğrudan etkileyen önemli bir faktör olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra, çalışmadaki bulgulara göre, sirkülasyon ve yön bulma davranışlarında görsel algıların belirleyici bir rol oynadığı söylenebilir. Havalimanı tasarımında, görsel algılara dayalı veriler dikkate alınmalı ve mekânsal kurgu bu veriler ışığında oluşturulmalıdır.