Öğretmenlerin mesleki özerklik algılarının incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM TEKBEN
Danışman: Serkan Koşar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, resmî ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin mesleki özerklik algılarını incelemek, onların görüşleri doğrultusunda analiz etmek, politika ve uygulama önerileri geliştirmektir incelemektedir. Teknolojik gelişmeler ve eğitimdeki yapısal değişiklikler öğretmenlerin rollerini dönüştürmekte, öğretmenlerden sadece bilgi aktarmanın ötesinde rehberlik yapmaları ve öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına göre öğretim uygulamaları geliştirmeleri beklenmektedir. Ancak merkezi bir yapıya sahip eğitim sisteminde öğretmenlerin, özellikle öğretim programı konularında özerk davranma kabiliyetleri sınırlı kalmaktadır. Araştırma, karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı karma desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada nicel veriler toplanmış, bunun için Ankara ilinde 600 öğretmene ulaşılmıştır. Ardından nicel veriler analiz edilmiş ve nitel analize geçilmiştir. Nitel veriler, nicel verilerin toplandığı ilçelerde görev yapan 13 öğretmen ile yapılan yüz yüze görüşmelerden elde edilmiştir. Buradan elde edilen bulgular derinlemesine incelenmiştir. Çalışmanın nicel boyutunda "Öğretmen Özerklik Ölçeği" kullanılarak öğretmenlerin özerklik algıları; öğretimsel, yönetsel, mali ve kişisel/mesleki gelişim özerkliği boyutlarında değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda öğretmenlerin genel olarak yüksek özerklik algısına sahip oldukları, ancak mali ve kişisel gelişim özerkliği boyutlarında bazı kısıtlamalar hissettikleri belirlenmiştir. Ayrıca öğretimsel özerklik algısının daha yüksek olduğu, fakat bu algının uygulanabilirlik boyutunda zayıf bir ilişki gösterdiği ortaya konulmuştur. Öğretmenler, ders içeriklerini düzenlemede ve öğretim yöntemlerini belirlemede kendilerine esneklik sağladıklarını ancak merkezi öğretim programı nedeniyle sınırlamalar yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Araştırma, öğretmen özerkliğinin eğitim kalitesi üzerindeki etkilerini ve öğretmenlerin mesleki tatminini doğrudan etkilediğini göstermektedir. Merkezi öğretim programının ve standart testlerin özerkliği kısıtlayan başlıca unsurlar olduğu vurgulanmış ve öğretmenlere daha fazla özerklik sağlanmasının öğretim süreçlerini zenginleştirebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlara dayalı olarak, öğretmenlerin özerkliklerinin artırılmasına yönelik yasal düzenlemeler hazırlanması, Milli eğitim politikaları kapsamında, öğretmenlerin yerel koşullara göre ders içeriklerinde esneklik sağlayabilmelerine olanak tanıyacak düzenlemeler yapılması, öğretmenlerin mesleki gelişimlerini kendilerinin yönetmeleri ve ihtiyaç duydukları eğitimlere katılma konusunda daha fazla inisiyatif almalarının teşvik edilmesi, yönetici ve öğretmen ilişkilerinde etkili iletişim stratejilerinin geliştirilmesi gibi öneriler geliştirilmiştir.