Coğrafya öğretmenlerinin deprem bilinci algı düzeylerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NARGIZ ABIYEVA
Danışman: NURCAN DEMİRALP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Afetler, dünyanın farklı yerlerinde yaşanmakta ve genel olarak önemli ölçüde can ve mal kaybına neden olmaktadır. Afetlerin olumsuz etkilerinden korunabilmek için toplumda etkili bir afet bilincinin oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Özellikle deprem gibi doğal afetler, oluşumu engellenemeyen doğal olaylar olmakla beraber, gerekli önlemler alındığında etkileri en aza indirilebilmektedir. Bu nedenle eğitim deprem bilincinin kazandırılmasında temel bir araç olarak öne çıkmaktadır. Afetler karşısında öğrenciler daha savunmasız olarak değerlendirilse de bu durum onların tamamen çaresiz olduğu anlamına gelmemektedir. Öğrencilerin gününün büyük bir kısmını okulda geçirmesi ve öğretmenlerin onların yetişmesinde sorumlu olması, öğretmenlerin deprem bilinci düzeyinin belirlenmesini önemli hale getirmektedir. Bu sebeple çalışmanın amacı coğrafya öğretmenlerinin deprem bilinci algı düzeylerinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda coğrafya öğretmenlerinin deprem bilinci algı düzeylerinin; cinsiyet, deprem deneyimi, deprem eğitimi ve mesleki kıdem gibi değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediği tespit edilmeye çalışılmaktadır. Araştırmanın problem cümlesi; "Coğrafya öğretmenlerinin deprem bilinci algısı hangi düzeydedir?" dir.. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Bu çalışmada veri toplama aracı, Dikmenli vd. (2018) tarafından geliştirilen ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları (Cronbach alpha 0.722) tamamlanmış olan "Afet Bilinci Algı Ölçeği", araştırmanın amacına uygun olarak "Deprem Bilinci Algı Ölçeği" şeklinde yeniden düzenlenmiştir. Araştırmada kullanılan "Deprem Bilinci Algı Ölçeği" nin de geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır (Cronbach alpha 0.925). Ölçek dört alt boyuttan (deprem eğitimi, deprem öncesi, deprem sonrası ve yanlış deprem bilinci) oluşmaktadır. Ölçeğin tamamından alınabilecek en düşük puan 33, en yüksek puan ise 165 tir. Ayrıca öğretmenlerin cinsiyet, mesleki kıdem, yaşadığı coğrafi bölge, deprem eğitimi alıp almadığı ve deprem vi yaşayıp yaşamadığına ilişkin sorular için araştırmacılar tarafından Öğretmen Kişisel Bilgi Formu geliştirilmiştir. Araştırma 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinde görev yapmakta olan 164 coğrafya öğretmeni ile yürütülmüştür. Bu araştırmada elde edilen verilerin çözümlenmesinde IBM SPSS Statistics 22.0 paket programı kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler (frekans, yüzde, ortalama, standart sapma), Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; coğrafya öğretmenlerinin deprem bilinci algı düzeylerinin yüksek düzeyde (>120) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, deprem yaşamamış öğretmenlerin (%71) deprem eğitimi bilinci ve genel deprem bilinci düzeyleri daha yüksek bulunmuş, ancak diğer alt boyutlar bakımından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark belirlenmemiştir. Deprem eğitimi alan öğretmenlerin yanlış deprem bilinci ve deprem sonrası bilinç alt boyutunda deprem eğitimi almayanlara göre puanları daha yüksek çıkmıştır. Genel deprem bilinci toplam puanında da deprem eğitimi alan öğretmenlerin puanları deprem eğitimi almayanlara göre daha yüksek çıkmıştır. Son olarak araştırmaya katılan coğrafya öğretmenlerinin büyük çoğunluğu (%85.4) okullarda verilen deprem eğitimini yetersiz bulmuştur. Araştırma sonuçlarına bağlı olarak, öğretmenlerin tamamının düzenli aralıklarla devam eden deprem eğitimi alması ve verilecek deprem eğitiminin içerik ve uygulama açısından geliştirilmesi önerilmektedir.