Bekir Sami Bey ve faaliyetleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1994
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALİME DEMİREL
Danışman: REFİK TURAN
Özet:ÖZET Bekir Sami Bey, 1863 yılında Osetya'da (Kafkasya'da) doğdu. Babası Musa Kunduh'tur. Rus-Kafkas mücadelesi üzerine Musa Kunduh, ailesi ve 5.000.000 Çeçen ile birlikte 1865 Martında Türkiye'ye göç etti. Musa Kunduh ve ailesi Osmanlı Devleti tarafından Sivas eyaletinin Aziziye ve Saroz havalisine yerleştirildi. Musa Kunduh daha sonra Tokat civarında Batmantaş'ta bir konak satın alarak buraya yerleşti. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşında Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın em rinde görev yaptı. Daha sonra ordudan ayrılarak ömrünün geri kalan bölümünü Erzurum'da geçirdi. 1889 yılında vefat etti Böyle bir ortamda büyüyen Bekir Sami Bey, ilköğretimden sonra Galatasaray Sultanisine devam etti. Fen ve edebiyat şehadetnamelerini aldıktan sonra Paris'e giderek, burada iki yıl Mekteb-i Fununi Siyasiyye'ye (Siyasal Bilgiler Fakültei) devam etti. Eğitimini tamamladıktan sonra yurda dönerek Dışişleri Bakanlığında görev aldı. Çeşitli ülkelerde görev yaptı. Dışişleri Bakanlığından ayrılan Bekir Sami Bey, İçişleri Bakanlığına atanarak, çeşitli bölge ve ülkelerde mutasarrıflık ve valilik yaptı. Mütareke döneminden sonra görev yaptığı Halep valiliğinden ayrılarak İstanbul'a döndü. Kendisine teklif edilen İzmir valiliği ile Ferit Paşa kabinesindeki Dahiliye Nezareti görevlerini reddetti. Millî Ahrar Fırkası kurucuları arasında yer alarak, bir süre çalıştı. Daha sonra milli mücadeleye katılmak üzere Anadolu'ya geçerek, Samsun, Amasya, Tokat ve Sivas bölgelerinde faaliyet gösterdi. Erzurum kongresine bizzat katılmamakla birlikte, Amerikan mandası ile ilgili fi kirlerini, kongre başkanlığı görevini yürüten Mustafa Kemal Paşa'ya iletti Erzurum kongresinin arkasından Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları ile Sivas kongerisini hazırladı. Sivas kongresine Tokat delegesi olarak katılan Bekir Sami Bey, Amerikan mandası ile ilgili fikirlerini Hami Bey ve İsmail Fazıl Paşa ile birlikte kong-reye sundu. Fakat çoğuluğun bu fikri reddetmesi üzerine, bu kararı saygı ile karşılayarak, Milli Mücadeleye devam etti. 20-22 Ekim 1919'da İstanbul hükümeti adına Bahriye Nazarı Salih Paşa ile Heyeti Temsiliye adına Mustafa Kemal Paşa, Rauf Bey'le birlikte Amasya Görüşmelerine katılarak, Amasya protokollerini imzalayanlar arasında yer aldı. Amasya Milletvekili olarak son Osmanlı Mebusan Meclisine katılan Bekir Sami Bey, mecliste oluşturulan Felah-ı Vatan İttifakında yer aldı. Misak-ı Milli kararlarının (28 Ocak 1920) alınmasında etkili bir rol oynadı. Bu kararların alınması işgal güçlerinin çıkarına ters düştüğü için İngilizler tarafından bazı milletvekillerinin Malta'ya sürgün edilmesi üzerine Anadolu'ya geçti. 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Tokat mebusu olarak katıldı. İlk kurulan hükümetin Hariciye vekilliğine getirildi. Daha sonra Bekir Sami Bey, Rusya'da kurulan yeni rejim hükümeti ile dostluk ilişkileri kurmak amacı ile Moskova'ya gönderilecek heyetin başkanlığını üstlendi. Bu görüşmeler sırasında Rusların, Van ve Bitlis'in Ermenilere verilmesi konusundaki ısrarlı tutumu üzerine bir anlaşmaya varılamadığından yurda döndü. Yurda dönüşünden sonra I. İnönü Savaşı'nın başarı ile sonuçlanması üzerine, İtilâf Devletleri tarafından Londra'da düzenlenen konferansa yine Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin heyet başkanı olarak katıldı. Londra Konferansı bir anlaşmaya yanlamadan dağıldı. Fakat Bekir Sami Bey, Türkün Milli davasını bu konferansta kamuoyuna duyurma fırsatı buldu. Bekir Sami Bey, Londra konferansı sırasında Mustafa Kemal Paşa ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin izni olmaksızın İngiltere, Fransa ve İtalya ile ayrı ayrı ikili antlaşmalar imzaladı. Fakat bu antlaşmalar. Misak-ı Milliye aykırı bulunarak, Mustafa Kemal Paşa ve Meclis tarafından reddedildiği için yürürlüğe girmedi. Dönüşünde Mus tafa Kemal Paşa'nm isteği üzerine istifa etti. Bekir Sami Bey daha sonra fevkalâde murahhas olarak Londra, Paris ve Roma'da görüşmelere devam etti Birkaç ay sonra bu görevinden ayrıldı.Ill II. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Tokat Milletvekili olarak katıldı. Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası'na dahil olarak bir süre de burada faaliyet gösterdi. 1926 yılında Mustafa Kemal Paşa'ya karşı girişilen suikast davasında İstiklâl Mahkemesinde yargılandı. Sonunda suçsuz bulunarak, beraat etti. Suikast davasından sonra siyasetten çekilip, Tokat'taki çifliğinde sade bir hayat sürdü. Birkaç sene sonra İstanbul'a gelerek hayatını burada devam ettirdi. 16 Ocak 1933 yılında vefat etti. Kabri Maçka mezarlığındadır