Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki okuma metinlerinin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LATİF İLTAR
Danışman: FATMA AÇIK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde ortak bir öğretim programının bulunmaması öğretim merkezlerinin farklı uygulamalarını beraberinde getirmektedir. Genel olarak merkezlerin kullandıkları ders kitapları, öğretim setlerinin ana omurgasını oluşturan ve öğretim sürecini şekillendiren temel materyaldir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının dört temel dil becerisini esas alarak hazırlanmış olması gerekmektedir. Söz konusu kitaplarda yer alan okuma metinlerinin içerik özelliklerini ve öğretim setleri arasındaki farklılıklarını tespit etmeyi amaçlayan bu çalışmada metinler incelenmiş ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Görüşme ve doküman analizine dayalı nitel araştırma yöntemi kullanılarak çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti (YİTÖS) ve İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti (İTÖS)'ne ait A1, A2, B1, B2 ve C1 ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında ders kitaplarındaki okuma başlığı altında yer alan okuma metinleri; metin sayıları, oluşturulma amaçlarına göre metin türleri, işlevlerine göre metin türleri, kelime sayıları, dil bilgisi öğretimi, öğretimi gerçekleştirilmeden metin içerisinde kullanılmış dil bilgisi yapıları ve metin işleme süreleri bakımından incelenmiş ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. İlgili okuma metinlerinin metin işleme sürelerinin tespitinde her metin için üç uzman ve üç uygulayıcı görüşüne başvurulmuştur. Araştırma sonucunda YİTÖS ders kitaplarında okuma başlığı altında 376 metin, İTÖS ders kitaplarında 131 metin tespit edilmiştir. Oluşturulma amacına göre YİTÖS'te metinlerin 306'sının kurgu, 70'inin özgün olduğu; İTÖS'te ise 85'inin kurgu, 46'sının özgün olduğu tespit edilmiştir. İşlevlerine göre YİTÖS'te metinlerin daha çok A1, A2 seviyesinde iletişimsel metinlerden, B1 seviyesinde öğretici metinler (kullanım işlevli)'den, B2 ve C1 seviyesinde öğretici metinler (edebî)'den oluştuğu; İTÖS'te ise A1 seviyesinde öğretici metinler (kullanım işlevli)'den, A2 seviyesinde iletişimsel metinlerden, B1, B2 ve C1 seviyesinde öğretici metinler (edebî)'den oluştuğu tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma içerisinde işlevlerine göre metin türleri dilekçe, broşür, otobiyografi, mektup, mâni vb. türler bakımından da ele alınarak incelenmiştir. Bu bakımdan YİTÖS'te 46, İTÖS'te 26 farklı metin türü tespit edilmiştir. İlgili okuma metinlerinde YİTÖS'te toplam 61526, İTÖS'te 32954 kelimenin kullanıldığı tespit edilmiştir. Sezdirme amacı haricinde metinlerde öğretilmeden kullanılan dil bilgisi yapıları ile ilgili olarak YİTÖS'te 53 farklı yapının 819 kez, İTÖS'te 53 farklı yapının 523 kez kullanıldığı tespit edilmiştir. İlgili okuma metinleri metin işleme süreleri bakımından incelendiğinde YİTÖS okuma metinlerinin 154 saat 54 dakikada, İTÖS okuma metinlerinin 87 saat 27 dakikada tamamlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonunda okuma metinlerinin metin sayısı, metin türü, kelime sayısı, dil bilgisi öğretimi ve metin işleme süresi bakımından nasıl olması gerektiği hususunda önerilerde bulunulmuştur.