Türkiye'de bölge düzeyinde vergi esnekliği, vergi canlılığı, vergi kapasitesi ve vergi gayreti

Damla Şimşek

Türkiye'de bölge düzeyinde vergi esnekliği, vergi canlılığı, vergi kapasitesi ve vergi gayreti

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Damla Şimşek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Türkiye'nin vergi esnekliği, vergi canlılığı ve vergi gayreti bölgesel panel veri analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada toplam vergi gelirleri, kurumlar vergi gelirleri, gelir vergisi gelirleri ve katma değer vergisi gelirleri ele alınmıştır ve 2004-2008 zaman aralığındaki 26 bölgeyi kapsamaktadır. Bu bölgeler TÜİK' te düzey 2' ye göre sınıflandırılmış bölgelerdir. GSMH' nın artışının vergi türlerine olan etkisini belirlemek için kullanılacak vergi esnekliği modelinde açıklayıcı değişken olarak GSKD kullanılmıştır. Vergi reformlarının toplam ve kurumlar vergisi gelirlerinin esnekliğini nasıl etkilediğini belirlemek için kullanılan vergi canlılığı modelinde; açıklayıcı değişken olarak GSKD ve kukla değişken alınmıştır. Vergi kapasitesi ve gayreti modelinde ise açıklayıcı değişken olarak kişi başı GSKD ve TİCARET/GSKD değişkenleri alınmıştır. Çalışmada başlangıç analizleri ile veriler incelenmiştir. Model tahminlerinde ise havuzlanmış panel veri tahminleri, sabit etkiler modeli ve rastsal etkiler modeli tahminleri uygulanmıştır. Yapılan analizlerde ülkemizde tüm vergi türleri için vergi esnekliklerinin 1' in altında kaldığı başka bir ifadeyle duyarlı olmadığı görülmüştür. Vergi canlılıkları için de her iki vergi türünde (toplam vergi gelirleri ve kurumlar vergisi gelirleri) kullanılan kukla değişkeninin vergi esnekliklerini artırdığı fakat hala vergi esnekliklerinin 1' in altında kaldığı görülmüştür. Vergi gayreti modelinde de; tüm vergi türleri için gelişmiş ve iktisadi faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerde vergi gayreti indeksi 1' in üzerinde gözlemlenmiş ve bu bölgelerde aşırı vergileme olduğu söylenebilir. Diğer bölgelerde ise vergi gayreti indeksi 1 in alında gözlemlenmiştir ve bu bölgelerde eksik vergileme olduğu söylenebilir.