Güç Sistemlerinde Gerilim Profilinin İyileştirilmesi İçin Optimum STATCOM Yerleşimi ve Reaktif Güç Kapasitesinin Belirlenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tuğçe SAVRAN

Danışman: Erdal Irmak

Özet:

Artan elektrik talebi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeye artan entegrasyonu, modern güç sistemlerinde önemli gerilim kararlılığı zorluklarını beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, kabul edilebilir gerilim profillerini korumak ve sistem güvenilirliğini artırmak için Esnek Alternatif Akım İletim Sistemleri (FACTS) cihazlarını kullanarak etkin reaktif güç kompanzasyonu sağlanması zorunlu hale gelmiştir. Bu çalışmada, DIgSILENT PowerFactory platformu kullanılarak, gerçek bir güç sisteminin 33 baralı bir bölümünde Statik Senkron Kompanzatör (STATCOM) çiftlerinin optimum yerleşimi belirlenmiş ve seçilen konumlarda gerilim kontrolünü sağlamak için gerekli reaktif güç değerleri yük akışı çözümüyle elde edilmiştir. En etkili kompanzasyon stratejisinin tespiti amacıyla iki meta-sezgisel optimizasyon tekniği olan Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) ve Acıgöz Balığı Optimizasyonu (ABO) kullanılmış ve her iki algoritma da üç işletme senaryosunun her biri için 30 bağımsız koşum üzerinden istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. Optimizasyon hedefi, analizi yapılan bölgesel şebekedeki Toplam Gerilim Sapmasının (TGS, RMS %) minimizasyonu olarak tanımlanmıştır. Sistem performansı; üretim arızası, artan yük talebi ve bu ikisinin eş zamanlı yaşandığı durum olmak üzere üç kritik işletme senaryosu altında analiz edilmiştir. Benzetim sonuçları, her iki algoritmanın da gerilim profillerini önemli ölçüde iyileştirdiğini ve baz durumdaki gerilim sapmasını tüm senaryolarda %92,9 ile %95,1 arasında değişen oranlarda azalttığını göstermektedir. PSO ve ABO, işletme koşullarının normal duruma daha yakın olduğu senaryolarda birbirine denk ve tam kararlı sonuçlar üretirken, en ağır yüklenme koşulu olan üçüncü senaryoda PSO algoritması 30 koşumun tamamında aynı en iyi çözüme ulaşarak üstün bir tutarlılık sergilemiş; ABO algoritması ise bu senaryoda koşumların bir kısmında farklı ve bir miktar daha düşük kaliteli çözümlere yakınsayarak PSO'ya kıyasla daha değişken bir davranış göstermiştir. Buna karşın ABO, bazı senaryolarda gözlenen belirgin biçimde daha hızlı yakınsaması ve PSO'ya çok yakın toplam hesaplama süresiyle uygulanabilir bir alternatif olma özelliğini korumaktadır. Elde edilen en iyi STATCOM yerleşimleri ayrıca DIgSILENT PowerFactory üzerinde bağımsız bir manuel doğrulama ile teyit edilmiştir. Böylece ele alınan meta-sezgisel algoritmaların STATCOM yerleşimi ve güç sistemi gerilim kararlılığının optimizasyonu için uygulanabilir ve etkili yaklaşımlar sunduğu; ancak algoritma seçiminde asıl belirleyici unsurun ham yakınsama hızından çok tutarlılık olması gerektiği doğrulanmıştır.