ADÖLESANLARDA ÇOK YÖNLÜ BESLENME EĞİTİMİNİN HEDONİK AÇLIK VE BESLENME DURUMU ÜZERİNE ETKİSİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OSMAN BOZKURT

Danışman: Hilal Yıldıran

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Çocuklarda Besin Gücü Ölçeği-Kısa Formu (ÇBGÖ)'nu Türkçeye uyarlamak, geçerlik ve güvenirliğini incelemek; adölesanlara yönelik Çok Yönlü Beslenme Eğitimi Programı (ÇYBEP) oluşturmak ve bu programın hedonik açlık ve beslenme durumu üzerine etkilerini değerlendirmek amaçlarıyla planlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, 352 adölesan (10-15 yaş, 175 erkek, 177 kız) ile hedonik açlık durmunun değerlendirilmesinde kullanılan ÇBGÖ'nün Türkçe geçerli ve güvenilir olduğu saptanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda hesaplanan uyum indeksleri; Cmin/df= 3.754; GFI=0.941; AGFI= 0.889 ve RMSEA=0,079 olarak belirlenmiştir ve 9 maddelik ölçeğin üç alt boyuttan (Besin Bulunabilirliği (BB), Besin Mevcudiyeti (BM), Besin Lezzeti (BL)) oluştuğu doğrulanmıştır. Cronbach alfa katsayısı ölçek geneli için 0,819 olarak; BB, BM ve BL alt boyutları için ise sırasıyla 0,735, 0,669, 0,598 olarak saptanmıştır. ÇYBEP, 4 hafta süresince (45 dk-1 saat/hafta) 132 adölesan (11-15 yaş, 69 erkek, 63 kız) üzerinde uygulanmıştır. Çalışmaya ait veriler (sosyo-demografik bilgiler, beslenme alışkanlıkları, ÇBGÖ, Yale Çocuklar İçin Yeme Bağımlılığı Ölçeği 2.0 (YFAS 2.0), Adölesanlarda Beslenme Okur-Yazarlığı Ölçeği (ABO), sedanter aktivite süresi antropometrik ölçümler, 24 saatlik besin tüketim kaydı) eğitim öncesi, eğitim sonrası (4. hafta) ve eğitim sonrası kontrolde (8. hafta) alınmıştır. ÇBGÖ toplam skoru, eğitim öncesi 2,7(1,3); eğitim sonrası 2,0(1,5) ve eğitim sonrası kontrolde 2,3(1,8) olarak bulunmuştur (p<0,001). YFAS 2.0 skoru, eğitim öncesine göre azalmış (p<0,05), ABO skorları ise artmıştır (p<0,05). Çalışma süresince ÇBGÖ skorları ile Beden Kütle İndeksi (BKİ), diyetle günlük enerji (kkal), yağ (g) ve karbonhidrat (g) alımları arasında pozitif; posa alımı ile negatif ilişkiler belirlenmiştir. Bu çalışmada, ÇYBEP'in hedonik açlık, yeme bağımlılığı, beslenme okur-yazarlığı, sağlıklı beslenme davranışları üzerine olumlu etkileri olduğu bulunmuştur. Adölesanlarda, sağlıklı vücut ağırlığı korunumu amacıyla sağlık beslenme eğitimlerinin yanı sıra yeme davranışını etkileyen faktörleri de göz önünde bulundurarak çok yönlü beslenme eğitimi programlarının uygulanması önerilmektedir.