Lise öğrencilerinin mol ve kimyasal hesaplamalar konusu ile ilgili problem çözme güçlüklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA KAYA
Danışman: Hakkı Kadayıfçı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, kimya dersini almakta olan 11. ve 12. sınıf lise öğrencilerinin mol ve kimyasal hesaplamalar konusundaki algoritmik problemleri çözerken karşılaştıkları güçlükleri, incelemektir. Çalışmanın katılımcı grubunu, 2020-2021 öğretim yılı güz döneminde Ankara ilinin Yenimahalle ilçesinde bulunan özel bir lisedeki gönüllü öğrenciler oluşturmaktadır. Nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı çalışmanın araştırma deseni karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı ardışık desendir. Mol kavramı ve kimyasal hesaplamalar konusunda belirlenen 13 kavramı ölçen bilgi testi, katılımcıların problem çözüm basamaklarını yazmaları ve çözümlerini değerlendirmeleri için verilmiş algoritmik problemleri içeren problemler testi araştırmacılar tarafından geliştirilmiş, ölçeklerin kapsam geçerliği için uzman görüşünden faydalanılmıştır. Çalışmada öncelikle katılımcıların konuyla ilgili sahip oldukları kavramlarını belirlenmek amacıyla 15 adet çoktan seçmeli maddeden oluşan bilgi testi uygulanmıştır. Bilgi testinin güvenirliğinin uygun olduğu belirlenmiştir. Ardından, katılımcılardan konuyla 15 adet algoritmik problemi çözmeleri ve çözümleriyle ilgili öz değerlendirme kısımlarını doldurmaları istenmiştir. Ölçekteki problem çözüm kısmının için yapılan güvenirlik çalışmasında kodlayıcılar arasında önemli derecede uyum belirlenmiştir. Ölçeğin öz değerlendirme kısmının güvenirliği de uygun bulunmuştur. Uygulamanın ardından 20 katılımcı ile problem çözümleri hakkında geriye dönük yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Çalışmada 11. ve 12. sınıf öğrencilerinin mol ve kimyasal hesaplamalar konusu ile ilgili kavramsal başarıları ve problem çözme performansları belirlenmiştir. Ardından tüm katılımcıların (i) kavram bilgisi, (ii) çözüm yoluna ulaşabilme ve (iii) matematiksel işlem yapma açısından problem çözme becerileri detaylı olarak araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda 11. ve 12. sınıfların bilgi testinden elde edilen başarıları arasında anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Katılımcıların bilgi testindeki üst düzey başarılarına karşın, ilgili kavramların kullanıldığı problemlerde doğru sonuca ulaşma performanslarının daha düşük olduğu ve yine 11. ve 12. sınıfların problem çözüm başarıları arasında anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Kavram bilgisi ve problem çözme becerileri benzer olan iki grubun öz değerlendirme bölümüne verdikleri yanıtlara göre 11. sınıf katılımcılarının 12. sınıf katılımcılarına göre özgüveninin daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu araştırmadan elde edilen bulgulara göre katılımcıların bazı kavramlarda zorlandıkları, bildikleri kavramları problem çözüm basamaklarına yeterince yansıtamadıkları belirlenmiştir. Ayrıca problem testinde basamak sayısı arttıkça başarının genellikle düştüğü görülmüştür. Basamakların ardışık olması da soruyu doğru çözen katılımcı sayısını etkilemiştir. Zihinsel işlemler açısından bakıldığında mol kütlesi gibi bazı kavramların zihinden kolayca çözülebildiği; mol yöntemi ve tepkime verimi kavramlarında zihinden çözüldüğünde sıkça hata yapıldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Mol kavramı, kimyasal hesaplamalar, problem çözme, zihinsel işlemler